sábado, 25 de maio de 2019

Unha muller na Lúa


Agardemos que o de mandar unha muller á Lúa non sexa un acto máis para encher o escaparate, coma se a mandasen a pasear por unha pasarela lucindo garbo e figura. Temos dereito a desconfiar vindo de quen vén a proposta. E o primeiro receo éntranos cando todo o esforzo do anuncio é que vai ser unha muller e non que vai aportar á ciencia tal viaxe. Esa xa é a primeira discriminación por razón de sexo que lle vemos.
      
A segunda desconfianza témola cando sabemos que o diñeiro ofrecido para a aventura, algo así como catro veces o presuposto anual dunha cidade como A Coruña, tampouco é suficiente, a dicir dos entendidos, que falan de varios miles de millóns máis para que o proxecto se poida asegurar en tempo e forma; e o outro reparo vén de que para xuntar a pasta van limitar as becas dos estudantes (en masculino e feminino), precisamente de quen menos posibilidades económicas ten para acceder ás elitistas universidades do primeiro país do mundo. E todo para financiar unha aluaxe que coincide co ano electoral e coa patrioteira (que non patriota) idea de levantar ese orgulloso espírito máis propio da Guerra Fría; algo que ata o administrador da axencia espacial americana saúda como un ben para ilusionar ás rapazas do imperio, demostrando que ese administrador debe pensar que a NASA é algo así como unha axencia de manequíns. E para máis sae a noticia en plena guerra comercial, con efectos globais, disposta a encarecer desde a roupa deportiva ata os aparellos electrónicos máis elementais (de deseño americano e fabricación asiática), incluída a entrada en funcionamento da telefonía 5G que si é unha mellora social, aínda que non tan de primeira páxina como unha estilizada moza lucindo escafandro espacial; mentres a opinión pública americana (un 65%) se pregunta se non sería mellor que a NASA empregase todo ese esforzo en loitar contra o cambio climático, amparados en certa lóxica que para o señor Trump é tabú, a de amañar o tellado da casa antes de gastar os cartos en paseos exóticos.
E a todo isto aínda non saben que tipo de propulsor van usar, como vai ser o módulo lunar, como farán para o retorno á nave e tantas outras cousas que, ou ben quedan nas mans da improvisación ou en repetir o que xa se fixo hai agora cincuenta anos. En resumidas, que polo que a letra pequena non di semella que queren ir á Lúa para sacar un selfie.

Si saben que en oposición ó Apolo, misión que tomara o nome do deus solar para manternos fronte á televisión ata as catro da mañá, esta chamarase coma a súa irmá xemelga, Artemisa, unha deusa macholo protectora dos cazadores e enfeitada ó estilo grego con arco e frechas, porque daquela non había fusís nin escopetas; pero tamén unha verdadeira bruxa (precursora dos aquelarres) que, cando a cabreaban, estendía as pestes entre o gando disparando frechas de odio. ¿Non sería mellor Atenea?
É o malo de presentar estas viaxes como escenarios de alfombra vermella e non como un campo de experimentos multidisciplinar grazas ó que hoxe temos unha serie de produtos que van desde os cueiros ata a electrónica dixital. E sen embargo, este gobernante afanado en poñer ós seus de primeiros, tal vez non saiba que antes de que un americano pisase a Lúa xa houbo unha muller rusa que fixo unha viaxe espacial, e tras ela moitas máis (incluída unha hispana), sen quen ninguén as considerase un adorno disfrazado de igualdade. 

xoves, 23 de maio de 2019

O DIARIO DE PEPYS


Por Pepe de Rocaforte
Á volta de tantos anos que xa case nin acordo, empezo nestes días a tomar contacto co “Diario” de Samuel Pepys e mira por onde acábome de decatar de que ata hoxe mesmo a idea que tiña sobre esta obra a pesar do tempo transcorrido desde que a puxera no punto de mira das miñas apetencias lectoras era moi imperfecta, por non dicir totalmente equivocada.
 En primeiro lugar tiven unha inicial decepción ó comprobar que o exemplar que conseguín non contén, nin moito menos, o Diario completo, senón unha selección de fragmentos, e que en castelán non se dispón aínda dunha edición íntegra. Nin en galego tampouco, por certo.
Mais ó comezar a lectura do extenso prologo de Joaquín Martínez Lorente, tamén tradutor ó castelán desta edición, xa me empecei a conformar cando vin que ata o pasado século XX nin sequera no seu idioma orixinal se publicara unha edición completa, o cal non é de estrañar tendo en conta a extensión do texto, preto dunhas 3100 páxinas, con moitas pasaxes carentes de interese para quen non sexa un estudoso do autor e a súa época.
Con moi bo siso Martínez Lorente advirte ó “desocupado lector” que na redacción das súas peripecias diarias Pepys (léase Pips, esto tamén acabo de descubrilo) rexistraba con detalle as súas ocupacións domésticas, os seus asuntos profesionais, as mañás na oficina, o trato obsequioso cos superiores, os paseos pola Bolsa a fomentar as relacións sociais, as visitas a librerías, os xantares opíparos ou non tan opíparos, as xuntanzas nas tabernas con amigos, bos bebedores e bos cantores, ós que acompañaba nas súas ocupacións enolóxico-musicais, os encontros furtivos coas súas amantes, que non eran poucas... E sen esquecer os avatares do duro período político que naquel tempo vivía Inglaterra, coa restauración da monarquía logo de once anos de república e a execución de republicanos que, despois de executados, eran despezados e os seus restos arrastrados polas rúas de Londres como mostra da magnanimidade do reposto monarca Carlos II. En fin: uns tempos movidiños.
Por tanto non me debe preocupar demasiado que, segundo propia confesión, o prologuista e tradutor escollese para esta edición tan só unha mostra selecta duns cento corenta días por ano, é dicir: pouco máis ou menos o 38% do total do tempo transcorrido ó longo dos dez anos nos que o señor Pepys deixou testemuño puntual de como se ía desenvolvendo a súa vida cotiá naquel duro período da historia británica.
A partir de hoxe disporeime a tomar con calma, a modiño  para non me empachar, a lectura deste “Diario”, e se ó cabo do tempo encontro algunhas pasaxes que me parezan particularmente saborosas, procurarei deixar constancia delas nestas liñas.

luns, 20 de maio de 2019

CRÓNICAS DESDE O OUTRO MUNDO (19)



O Curmán de Undochán

Aí atrás dicíame meu curmán Un –o do encabezamento- como o barco que o trouxera “a estas praias australes” en 1951, o Highland Chieftain –Capitán das Montañas en versión libre-, acabou afundido nestas mesmas ribeiras nove anos máis tarde –cambiada a sua función e máis o seu nome en Calpean Star, val dicir, Estrela de Calpe ou Xibraltar-, permanecendo aínda no fondo. Iso levoume, lirismos aparte, a evocar a multitude de naufraxios acontecidos neste mar-río traicioneiro de vez, cos seus bancos e correntes, ventos fortes e brétemas súbitas, mestura de río e mar… con todo e ser tantísimo menos bravío ca a nosa brava Costa da Morte…

       O investigador Varese ten catalogado un número superior a 60 afundementos: 3 no século XVI, 6 no XVIII, 33 no XIX (grande parte deles sendo os últimos veleiros) e uns 20 na centuria pasada (desta non temos constancia), entre estes, dous “vapores de la carrera” –Buenos Aires-Montevideo-… algún deles mesmo colidindo con navíos afundidos antes!
       
      Naquela lista non se inclúe o acourazado de bolsillo alemán Admiral Graf Spee (Alte. Conde Spee), afundido (1939) polo propio capitán no trance de ser ver arrodeado por outros buques de guerra británicos no que se chamou até hoxe “Batalla del Río de la Plata”… Mais, de certo, non ven a conto desenvolver este dramático episodio dos inicios da II Guerra mundial.
      O que si, isto lévanos á “Batalla de Montevideo”, ben outra cousa, esta virtual, denominada así polo Prof. Alonso Montero, dando título ao seu libro “A batalla de Montevideo: os agravios lingüísticos denunciados na UNESCO en 1954” (Eds. Xerais, 2003), a historiar neste ensaio a campaña Buenos Aires-Montevideo contra a represión do idioma galego, culminada coa presentación dun escrito de denuncia perante a Asemblea Xeral da UNESCO reunida ese ano na capital uruguaiana.                 
  
 
Inicio de dous documentos do evento de 1954,
o de embaixo redixido por F.L.Bernárdez     

  
    Estoutro día, en falando sobre Luís Seoane, citou meu curmán –do que son fiel seguidor- o feito da fundación (1963) do Laboratorio de Formas de Sargadelos na Magdalena-Buenos Aires, como un outro fito dos múltiples galego-americanos… ao que habería que sumar este de 1954, no tempo da Galiza (da España) amordazada. Pois el dicia que nunca se consideraba entre os clásicos fitos galegos da diáspora o citado arxentino. E eu engado que tamén non se fai memoria entre aqueles destoutro uruguaio. Ano este de 1954 que inicia no Uruguai galego unha década prodixiosa, marcada por algún destes logros:
Curiosa fusión de dous (1967) que moi logo
 quebraron, xa sen independencia aquel noso

Fundación do Banco de Galicia (1956), hoxe desaparecido –non confundir co Banco Galicia (sic) arxentino, aínda existente- e celebración da primeira das Jornadas de Cultura Gallega… (tamén coincidindo co I Congreso da Emigración Galega na capital porteña, como resposta a outras iniciativas oficiais do réxime franquista); creación do Teatro popular gallego (1958); publicación aquí de dous dos tres tomos da monumental “Historia de Galicia” (dirixida por Otero Pedrayo) e máis o bautizo da Escuela Galicia (1962); creación (1963) da AUHGA (Asociación Uruguaya de Hijos de Gallegos);  fundación do Hogar Español (1964, maismente nutrido con vellos galegos, institución de bandeira hoxe); e, finalmente, inauguración (1965) na Universidad de la República do primeiro curso de idioma galego que no mundo se deu, ano este seguinte ao da creación do Patronato da Cultura Galega de que xa temos falado.

Dato extemporáneo: O finado político uruguaio Hugo Cores (descendente de galegos) chamou “paro gallego” a un xeito de boicó plantexado polos comercios minoristas a productos de fábricas en conflito laboral.

.