sábado, 20 de outubro de 2018

Meigas e marisco


En certa ocasión, invitado a unha mariscada en Madrid por mor dun asunto laboral, un dos comensais, diante dunha fonte de nécoras aseguroulle a Xulio que iso para el debía ser a comida de cada día, polo simple feito de ser galego. Sorriu diante da inocente aseveración e estivo tentado de comentarlle como na nosa bisbarra había unha frase para definir a pobreza das familias a mediados do século pasado: só comen nécoras. Tamén se lembrou daquel conto dos rapaces que atoparan unha centola que lle caera a un camión de marisco en dirección a Madrid, preto de Becerreá, e como era un becho moi raro naqueles lares, experimentando ou xogando con el foi dar ó pote do caldo. Cando os da casa viron aquela cousa vermella no medio das verzas, chamaron ó boticario, quen, sacándoa para un prato foina papando coa desculpa de que a estaba analizando para saber se podía darlles permiso para tomar o resto do cocido.
Temos colgados un feixe de sambenitos que nos converten nunha especie de raza diferente na mentalidade dos demais poboadores deste reino, pero de todos eles, tal vez o máis interesante (ou absurdo) é pensar que habitamos unha terra de meigas, fantasmas e cousas polo estilo. ¡Santo poder das lendas!. Para algún forasteiro nós somos algo así como unha panda de Santa Compaña en que vivos e mortos xogan ó tute e falan dos asuntos da vida coa mesma naturalidade ca calquera outros veciños en calquera parte do mundo. Os vivos e os mortos viaxamos no mesmo autobús e ata vemos xuntos os partidos do Celta, a quen hai algúns anos acusaban desde a prensa de Madrid de ter unha meiga en nómina dada a boa racha que levaba. E certamente, unha boa parte deses atributos son culpa nosa, do moito que presumimos do noso marisco pero tamén do moito que pregoamos o esconxuro da queimada, pois non hai beberaxe mellor ca aquela que se acompaña de todo un ritual. ¡Que non sería o gintonic se os camareiros operasen na barra do bar como un meigo diante da apócema dun esconxuro!.
E acórdame todo isto despois de visitar a biblioteca dun dos nosos máis importantes mosteiros, onde cadramos, o meu fantasioso e barulleiro amigo Afonso e eu cun grupo de turistas madrileñas, enfermeiras para máis cadras, a quen, nun momento da visita, dirixíndose á guía preguntoulle polo “asunto do monxe Guillerme”. Todos quedamos en silencio e á guía saíronlle as cores para confesar que non coñecía o caso. Daquela el, atraendo a curiosidade dos presentes, sinalando un dos andeis, convenceunas de que certo libro, cando entráramos non estaba alí, porque o espírito do monxe Guillerme andaba estudiando os secretos de non sei que pedra filosofal. E como adiviñaba que iso non convencía a ninguén, aínda lles apuntou a un incunable aberto dentro dunha vitrina: “e é tan lento lendo que cada mes pasa unha páxina. Contade cantas van e veredes que son tantas como meses do ano levamos”. Pois ben, tan absurda historia contada a persoas que pola profesión se sabe que non comulgan con rodas de muíño, aínda lles fixo acercarse a comprobar cantas páxinas pasaran, e cando interpelei a unha delas, que como podían nin sequera pensar que tal podía pasar, afirmoume: “es que en Galicia ya se sabe”.
Ó final non sei se o que máis lles apeteceu foi crer que estaban diante dun galego que cría en fantasmas ou que a fantasía así narrada é un atractivo máis para todo turista, como pode ser o marisco ou unha foto a carón dun hórreo.

sábado, 13 de outubro de 2018

Pronósticos e augurios



Lembro unha tarde de pesca, cando un veciño me ensinou a recoñecer nunhas nubes a ameaza do nordés que nos obrigaba a recoller as liñas, ou a unha veciña que cada mañá, con só mirar para o oeste, pronosticaba para todo o barrio se se ía poder secar a roupa. Observamos, ou mellor será dicir observaban os nosos maiores, se o gato lava a cara ou cal é a frecuencia do canto dos grilos como pronóstico do tempo, adiantándose coa mesma exactitude, polo menos, ca Meteogalicia. Pero agora, para esas cousas todos temos unha aplicación no móbil que ata nos di que roupa habemos poñer sen necesidade de subir as persianas. E a verdade é que hai unha base científica nestes pronósticos. Outra cousa moi diferente é cando aquilo que puido ser algún día unha casualidade é tomado como anuncio premonitorio, e dáse por certo que se bouran os cans é porque ventan a morte, se o camiño ule a cera é que se está adiantando ó paso dun cadáver, e se é martes, e para máis día trece, é mellor non saír da casa. Destas tamén temos moreas de sinais que se toman ó pé da letra confundindo a demostración empírica coa casualidade. E aínda que non sexan acertadas as relacións causa efecto que poidan ter, a mínima eventualidade converte en evidencia que un corvo grallando atrae a mala sorte.
Hai pois dous tipos de presaxios que a ansia por coñecer os camiños do porvir nos fai confundir, uns que se basean na razón e outros baseados en casualidades que de tanto repetilas entendemos que teñen unha lóxica realmente inexistente, pero acollémolas coa mesma fe ca unha análise de sangue por mor desa necesidade de adiantarnos, de sentirnos previndos, de coñecer de antemán o noso futuro.
Na literatura abundan exemplos destes agoiros, que non pronósticos. Cando as bruxas de Macbeth, lle anuncian que será rei, o que realmente fan é espertar a ambición tanto nel como na súa esposa. Efectivamente están adiantándose o futuro, pero cabe preguntarse se as bruxas coñecían ese futuro ou o incitaban. Asemade, ¿cantas veces o augurio non se narra en pasado, cando alguén conta que el xa viu, xa presenciou ou xa foi avisado de que algo malo ía pasar?, pero non dixo nada, nin nada preventivo fixo, por medo ou por non molestar, co que o vidente xa se converte en cómplice do mal. ¿Cantas veces non se busca no pasado o sinal do que se está vivindo?. E con tantos anuncios premonitorios que temos, e a longa tradición que deles arrastramos, non entendo que non saibamos poñernos en garda para evitar ese mal, como aquel mariñeiro da miña infancia evitaba o nordés observando as nubes a pesares de non saber nada de isóbaras.
 Este verán vin, preto de onde vivo, a un grupo de adiviñas que, armadas cunha ramiña de romeu lle anunciaban ós viandantes o futuro a troco de non sei cantas moedas, e o caso é que había moita xente que se deixaba enlear por tan pintorescas psicólogas; e con elas, igual ca coas bruxas de Macbeth, cabe preguntarse ¿coñecen elas o futuro ou provócano?.
    
Necesitamos saber que nos depara o porvir abríndolle as tripas a un polo, botando as cartas ou observando os pousos do café, sen ter en conta se o polo comeu millo ou fariña de penso, se o café era espeso ou se as cartas foron baralladas tres ou catro veces, porque o misterio do augurio sempre é máis atractivo que a razón lóxica dun pronóstico.

sábado, 6 de outubro de 2018

O álbum de fotos


   
   Mi tía María deixoume no testamento unha das súas máis apreciadas propiedades: O seu álbum de fotos; aínda que por el non vou ter que pagarlle nada ó fisco, pois nada vale para ningún taxador. Un simple álbum de fotos co que nos entretiña ós sobriños cando eramos cativos, coma se nos lese algún conto ilustrado de “Pepa Pig” ou dos “Fruitis”, sinalando cada foto tal a viñeta dun TBO e contándonos anécdotas de cada un dos retratados, quen era, a que se dedicaba ou que tiña de singular. Grazas a aquel álbum coñecín a familiares de quen nin podía sospeitar a súa existencia e souben detalles da súa vida con todas as vicisitudes que esta pode ter. Sempre dixen que, á falta dunha voz que cho conte, a estes álbums fáltalles un pé de foto onde se explique quen é cada quen, porque está claro que despois de que falten os que viviron e conviviron cos alí retratados, estes non serán máis que, como dicía León Felipe, “El retrato de un mi abuelo que ganó una batalla”.

      Daquelas historias que mi tía nos contaba, lembro con especial afecto, aínda sen telo coñecido persoalmente, a un tío-avó que aparece retratado con traxe, garabata e sombreiro nunha rúa de Nova Iorque tras a primeira Guerra Mundial. E contaba mi tía que o home non facía máis que escribir preguntando por como andaban co andazo da gripe que aquel ano levou a tanta xente da veciñanza e a varios membros da familia. Pero tamén nos contaba outras cousas que non se vían nas fotos e acaban de redondear o retrato de cada un deles, tal a marca de nacemento que aquel agochaba nunha nádega desde antes de nacer.

Contaba mi tía que estando grávida a nai daquel antepasado noso, certo día, mentres cociñaba un polbo ó modo en que se facía, e aínda se fai, nalgunhas casas desta parte da beiramar, cun prebe espeso a base de patacas, cebola e unha noz de unto, sentiu un proído nunha nádega, e coa man coa que remexía a pota rascouse e inocentemente lixouse co mollo. Logo, cando o neno naceu apareceu coa marca escura da forma dun dedo na tal nádega, que nunca lle desapareceu e lle custou a ingrata sorpresa de que a súa esposa, no día da voda, collese un trapo con intención de limparlla antes de meterse na cama. Porque é ben sabido que a mancha do prebe do polbo e da raia, cando toca a pel dunha muller grávida reprodúcese no crío e fica nel de por vida. Imaxinade que á nai lle dese por rascarse a cara.

      Despois de contarnos o conto mirando con ollos de advertencia para miña curmá, daquela unha mociña que empezaba a mirar para os mozos, mi tía María empezaba a botar pestes contra esa “pitiscada” que ela lle chamaba ó polbo á feira, querendo demostrar que era un invento do interior de Ourense, onde só coñecían o polbo seco das rías, que ela aínda lembraba colgado dunhas varas chamadas cabrias, como un tendal a beber o nordés, onde só sabían adubalo co pemento moído que traían os maragatos polos camiños do sur, sen necesidade de mazalo previamente nin engalanalo con máis nada, mentres que o típico prato de polbo das rías é unha especie de caldeirada de prebe espeso que se toma como prato principal. “Aquí sempre vos fomos moi farturentos, e quen non se farta de polbo fártase de mollar sopas”. Acababa replicando ela.

sábado, 29 de setembro de 2018

Propaganda vital


       No termo de tres meses Xulio estivo vendo a lúa de sangue entre os templos de Agrigento, a auga burbullando en Fontibre e o reflexo do sol nunha das fiestras da “Casa do Garda” no parque Güel de Barcelona, pero non sacou ningunha foto no Facebook. En poucos meses, o amigo Xulio viaxou en coche, en autobús, en avión e en barco, pero só o souberon os compañeiros de asento ou os familiares e amigos a quen lles trouxo algunha lembranza da viaxe.
¡Que pouca propaganda se fai!.
Ó largo deses tres meses asistiu a unha foliada e recitou algúns poemas na Casa dos Poetas de Celanova, foi nadando varias veces ata a Insa da Pirilla, papou unha mariscada en Corrubedo, unha fabada en Llanes, un cocido montañés en Santillana, e unha “paranza” en Siracusa; bebeu txacolí para acompañar un marmitako fronte ó museo Guggenheim de Bilbao e tampouco sacou nada no Facebook; e contóunolo porque chegou á conclusión de que quen non publica a súa vida nas redes sociais parece que non vive, que quen non vai a un restaurante armado de cámara e tomavistas semella que pasa fame, que quen non manda parar ó taxista para fotografar unha paisaxe determinada semella que é cego; e publicar todo iso e moito máis vén sendo algo así como unha fe de vida, un certificado de benestar ou unha declaración de superioridade.
A propaganda vital, tan necesaria para non ser menos ou para amosarse superior, ten no Facebook o sistema máis barato de comunicación. En xeral, as redes sociais están creando unha certa adicción que nos obriga a publicar todas as nimiedades da nosa vida e a ver e criticar as dos nosos veciños, amigos, familiares e “followers” que nunca coñeceremos. Amigos teño a quen segundo o publicado nada lles vai mal na vida, teñen opinión para todo e ata son quen de facer grandes descubrimentos onde os máis expertos catedráticos de universidade non dan chegado.

Algúns especialistas en redes sociais, aseguran que, xa sen contar co mal gusto e o insulto doado, estase facendo un uso dubidosamente ético das redes no que a cuestións persoais se refire, que se ben deberían ser un medio para compartir coñecemento, convertéronse nun medio para amosar as miserias á procura da fama, do instante diario de gloria ou de certa presunción sen nome invadíndonos con fotos, vídeos, opinións e propaganda que coa facilidade de mover un dedo non nos paramos a ponderar suficientemente.
Xulio opina que se nos animásemos a contar as nosas aventuras diarias ou a opinar cara a cara, en compaña, nun parladoiro ou nun rueiro, sen medios interpostos, arredados desa soidade sen crítica que nos impón o ordenador ou o móbil, sentindo a voz do noso interlocutor, sen comprometidas iconas de cariñas esquemáticas nin dedos erguidos, senón vendo a expresión real que as nosas opinións provocan en quen nos escoita, talvez seríamos máis humildes. Porque a través da rede non sempre apreciamos a verdade dos sentimentos, nin os sentimentos se amosan con toda a franqueza que un cara a cara impón aínda cando as palabras queiran disimular e mentir.
E a pesares de todo, confesa Xulio, todos os días temos a rabiosa curiosidade, vicio ou adicción de ver como lle vai ós nosos “followers”, que comen, onde están, quen torceu un pé ou quen almorzou un café negro e sen azucre tras unha noite de esmorga. Tan importante é contar a vida e tan curiosos somos coa vida allea. 

xoves, 27 de setembro de 2018

RIANXO



Por Pepe de Rocaforte
            Hai cousa dun par de meses citaba aquí o caso de Lübeck e os seus tres premios Nobel. Hoxe acordeime de Rianxo e os tres grandes escritores do século XX nacidos nesta vila. Aínda que ningún deles recibise o premio Nobel, tampouco a cousa é para lle dar unha importancia maior da que ten, sobre todo se lembramos que Winston Churchill foi agraciado en 1953 co Nobel de Literatura, ou que Henry Kissinger “mereceu” o Nobel da Paz en 1973, feitos ambos, xunto con outros máis próximos e de xeral coñecemento, que deixan un tanto devaluado tal galardón.
            De Rianxo, xa digo, sen necesidade de seren recoñecidos e bendicidos pola Academia Sueca, son tres das máis grandes figuras da nosa cultura, como ben saben vostedes:  Castelao, Manuel Antonio e Rafael Dieste. De Castelao, o máis popular e polifacético dos tres, foi de quen primeiro empecei de neno a ter información coa lectura das súas “Cousas” e os debuxos de “Cousas da vida”.
            Os textos de “Cousas” gravaríanse de tal xeito na miña memoria que case cheguei sentir como do meu entorno as rúas e casas rianxeiras, e parecerme veciños meus os personaxes dos seus relatos e debuxos. Agora mesmo vénme o recordo da historia na que conta a chegada á ría de Arousa da escuadra inglesa e o pánico que fixo medrar nos veciños da vila a visión do campanario da igrexa parroquial iluminado na noite pola luz eléctrica dos barcos británicos.

       

O debuxo da torre iluminada na noite recórdoo cantas veces vou a Rianxo e me paro a gozar coa beleza daquela praza, hoxe chamada de Rafael Dieste, acoutada por unha parte pola fachada da igrexa parroquial e por outra pola balconada señorial do Pazo de Martelo, antiga casa do poeta e almirante medieval Paio Gomes Chariño e hoxe Biblioteca Pública Castelao.

            Pero (sempre ha de aparecer un pero) no conxunto urbano de Rianxo tamén encontramos desgraciadamente mostras dun urbanismo impresentable que vén destruír en boa medida a fermosura da poboación. E como din que unha imaxe vale por mil palabras (cousa coa cal non estou de acordo, mais que vou utilizar neste caso) acompaño a foto con esa mestura de hórreo, lancha e paredes medianeiras ó aire no medio e medio da vila. ¿Non habería xeito de remediar semellante desfeita?
            En Lübeck estou seguro de que tal cousa non sería permitida.