xoves, 17 de agosto de 2017

NIN TANTO NIN TAN CALVO


Por Pepe de Rocafort
     Dicía don Vicente Risco que tódalas cousas son asegún e hoxe vénme esta frase á memoria a conto do meu propio comentario da semana pasada neste mesmo blog.
     O caso é que nestes días de atrás fun dar unha voltiña polo sur da nosa comunidade autónoma e ocorréuseme visitar Tui, cidade na que en épocas case prehistóricas pasei tantas horas da miña vida sen chegar nunca a coñecela. Refírome a aqueles días en que aínda existía un paso fronteirizo entre Tui e Valença no cal se formaban inmensísimas colas desde antes do desvío para Caldelas de Tui ata a mesma ponte internacional sobre o Miño construída por non sei quen, discípulo de Eiffel.
     Coa desaparición da fronteira acabaron aquelas condenadas bichas, o cal levou á extinción a mini-profesión duns emprendedores rapaces tudenses, propietarios de cadansúa bicicleta, coa cal, por un módico estipendio, guiábante por unha reste de rúas marxinais ata o parador de turismo, xusto enfrente de onde arranca a estrada para A Guarda, o cal significaba aforrar polo menos un par de horiñas de espera antes de poder sacar a “carta verde” e emprender camiño da Galicia do Sur, á que en Portugal chaman “O MInho”, parte pola súa vez do que os portugueses chaman “Entre Douro e Minho”, onde te esperaban novos embotellamentos, ou engarrafamentos, en Caminha, Viana do Castelo, Póvoa de Varzim, e o xa monumental de Vila do Conde, pouco antes de poderes poñer as rodas do teu coche nas rúas do Porto.
     En fin, todo este longuísimo exordio ven ó caso da pregunta con que remataba a miña andanada de hai dúas semanas: ¿somos un país rico ou, en realidade, somos uns estúpidos permitindo ós guiris visitantes gozar das nosas belezas sen pagar un céntimo?
     Ben, non todos aquí son tan estúpidos: en Tui a Igrexa Católica, como case sempre, móstranos o camiño da salvación. Nesta visita, da que vou ver se teño espacio para falar un pouco, achegueime (mellor dito: achegámonos, pois eramos cinco) ata a catedral tudense dispostos a lle botar unha ollada ás súas fermosuras e riquezas, pero detívonos na entrada un amable (por dicir algo) cancerbeiro, quen nos fixo saber que para entrar compría pagar unha peaxe de oito fermosos euriños por cabeza (corenta euros en total. É dicir, volvendo ós tempos prehistóricos, seis mil e pico de pesetas daquela época das colas para cruzar a fronteira). Corrañas como somos, pareceunos un pouco excesivo o precio, pero o cancerbeiro explicounos que nel ía incluída a visita de tres cuartos de hora con audio-guía ó claustro. Se queríamos mirar unicamente o lugar de culto, o importe rebaixábase a catro euros, tamén por cabeza.
     Este é o camiño, señores. E non o que, desgraciadamente, no mesmo día e na mesma cidade de Tui, nunha caseta de información turística, nos mostrou unha sorrinte empregada municipal: todos os días, ás doce da mañá, alí mesmo onde nos estaba informando, se iniciaba unha visita turística á cidade ¡¡¡totalmente gratuíta!!! E dicíao así, tan despreocupada e tan amable. Ata chegou ó extremo de nos indicar un cartel no mostrador, que me mandou fotografar para lle mostrar ós incrédulos que non confiasen na miña palabra.
     En fin: así non hai maneira, meus caros compatriotas.

domingo, 13 de agosto de 2017

Espantallo mecánico


     Non sempre é grato o rechouchío dos paxariños. Certamente, cando estás sentado ó fresco cunha cunca de Barrantes acabado de sacar do barril, esa música paxaril á caída da tarde é marabillosa, pero cando as viñas están madurando o froito os paxariños xa non son tan gratos e hai que prever que fagan a súa festa a conta dos acios.
      Aquí está un sistema mecánico para espantalos, unha especie de traca que funciona por enerxía eólica, feita co material máis perecedoiro e doado de atopar e traballar, con simples canas modeladas a punta de navalla.
      Ó darlle o vento e moverse as aspas, un golpeteo rítmico séntese en toda a redonda, ese traca-traca característico que lle fai crer ós inocentes paxariños que un monstro descoñecido anda por aí con voces tan extrañas que os arreda a lugares onde o son do medo non se escoite, en resumidas, que os espanta.

xoves, 10 de agosto de 2017

O MÁIS FERMOSO DO MUNDO


Por Pepe de Rocaforte 
Nestes días, cando moitos xa están de volta das súas regulamentarias vacacións, mentres outros aínda se dispoñen a inicialas, un amigo envíame un correo electrónico coa información de onde se atopa a rúa máis fermosa do mundo. Trátase da rúa Duarte Belo, de Lisboa, elixida en votación por non sei cantos centos de miles de opinións de todo o globo terráqueo. 

 Eu non podo dar a miña porque, a pesar de tal rúa atoparse nunha zona da capital lisboeta por onde andei en bastantes ocasións, non teño idea clara de se por ela pasei ou non. Se o fixen non me quedou ningún recordo especial, debido ó mellor á miña escasa capacidade para medir cualidades tan sutiles. 
                                        rúa da Bica en Lisboa

De calquera modo veño observando que esta distinción de cousa ou sitiomáis fermoso do mundo” utilízase a miúdo para enxalzar e querer facer imprescindible a visita a un determinado lugar, sen que na maioría (ou en ningún) dos casos se nos diga con que balanza ou cinta métrica se fixo a medición, nin cales son os méritos obxectivos para ese lugar ter acadado semellante honor. 

Así temos, sen saír de Galicia, a praia máis fermosa do mundo: a de Rodas, nas Illas Cies. O banco máis bonito do mundo, en Loiba, preto de Ortigueira. A praia co sonido das ondas máis fermoso (ou máis harmonioso) do mundo: a do Orzán da Coruña, o cal xa debeu ter o seu mérito á hora de dilucidar semellante cualificación. Ou, volvendo a Portugal, a “librería máis fermosa do mundo”: a de “Lello & Irmão, no Porto, da cal como mérito adicional se conta o de alí se rodaren escenas dunha película de Harry Potter, información ó parecer falsa. 

Visitei todos estes sitios, excepto o banco de Loiba (por certo: ¿canto tempo se permite estar sentado no banco antes de lle dar paso ó seguinte contemplador?), e todos os vin fermosos, aínda confesando que o son das ondas do Orzán, tal vez a causa da miña dureza de oído, sumada ó balbordo do tráfico urbano ás súas costas, non me permite admiralo adecuadamente. Como conclusión saquei a de que todos os sitios son marabillosamente fermosos se os miramos coa ollada adecuada, o cal me fai lembrar daquel conto no que van dous homes paseando pola rúa e de pronto un párase e di: 

-¡Mira! ¡Unha pedra preciosa! 

-Pero se é un adoquín. 

-Pois a min gústame... 


luns, 7 de agosto de 2017

A gaiola da fartura



Non é unha gaiola calquera, é a gaiola da fartura.
Nela non se encerra un paxaro cantareiro nin un paspallás que sirva de reclamo para os cazadores. Esta gaiola está destinada a protexer e coidar das galiñas chocas.
Atopámola hai anos na aldea boirense de Cures, onde a mesma persoa que a fixo, que teceu as corres con arte de cesteiro, falounos dela como a gaiola da fartura, porque do que alí dentro pasa vén a remuda de polos e ovos, parte fundamental da economía familiar. Tal é así, que ata ten unha asa para poder levala canda o paisano alí a onde el vaia, co fin de non perdela a vista.

xoves, 3 de agosto de 2017

ATRACTIVOS TURÍSTICOS



Por Pepe de Rocaforte 
Cóntame unha familiar que de viaxe por Aragón veu na estrada un indicador sinalando a dirección de Borja. Veulle á memoria o caso do “Ecce Homoe como dispoñía de tempo desviouse para lle botar unha ollada a vila posiblemente orixinaria da familia do papa Borgia. Nunha cafetería da localidade informárona de como chegar ó Santuario da Misericordia, onde se atopa o famoso Ecce Homo, e contáronlle que desde a “restauración” da pintura aumentara considerablemente o número de visitantes ó lugar, o cal lle dera nova vida á localidade. Chegada ó santuario atopouse con que a visita custaba dous euros. 
Hai algún tempo trataba eu de localizar a un amigo con quen o ano pasado fixera unha viaxe por Irlanda e chameino por teléfono para preguntarlle por onde andaba. Díxome que estaba facendo sendeirismo pola Costa da Morte, un pouco máis abaixo de Malpica, e mandoume un whatsApp cun selfie (cada vez estamos máis invadidos polo vocabulario inglés. ¿Como lle chamariamos aquí a ese xa case imprescindible selfie? Autorretrato non; ten outro uso moi concreto e axeitado. ¿Que tal un véxomeguapo?) Mandoume un véxomeguapo, direi logo, cun texto no que me lembraba o importe que nos levaron pola visita á Calzada do Xigante, ou os Acantilados de Moher, en Irlanda. 
Hai cousa dun par de meses lin un artigo de Xosé Manuel Pereiro no cal comentaba o caso da librería “Lello & Irmãodo Porto. Desde que lle foi concedido o título de “librería máis fermosa do mundo”, ou non sei se desde cando alguén a identificou como a que sae nunha película de Harry Potter, seica se forman longas colas, ou bichas, para entrar a admirala, ata o punto de teren trastornado totalmente a boa marcha do establecemento. Á vista do panorama os propietarios decidiron cobrar pola entrada, nada menos que tres euros de vellón por cabeza. Segundo Xosé Manuel Pereiro agora fórmanse dúas colas á porta: a dos que van sacar a entrada e a dos que boleto en man esperan turno para entrar a admirala. 
Pasemos agora a Galicia. Na Mariña luguesa atópase a Praia das Catedrais. Debido á cantidade de turistas que se achegan no verao a gozar da súa beleza, as autoridades estableceron a necesidade de solicitar anticipadamente día e hora de visita e puxeron en marcha un servicio de vixilancia e control co obxecto de preservar a conservación do lugar. Todo eso custa diñeiro, pero o acceso á praia é gratuíto. 
A non moitos quilómetros de alí, en Loiba, Ortigueira, está o xa famoso banco máis bonito do mundo”. Para chegar a sentarse nel e deleitarse coas súas vistas (non sei durante canto tempo), á vista da avalancha de visitantes e para evitar o caos producido pola chegada masiva de vehículos, o concello de Ortigueira estableceu un servicio lanzadeira para transportar ós turistas desde o lugar onde obrigatoriamente deben deixar os seus autos ata o mesmo pé do banco. O servicio é gratuíto. 
En Cabana de Bergantiños encóntrase o imponente dolmen de Dombate. A Deputación da Coruña, para evitar o seu deterioro, púxolle unha cuberta protectora e construíu un Centro de Recepción de Visitantes, no cal levantou unha réplica do dolmen e unha sala de proxeccións. Ademais organizou visitas guiadas explicativas cada media hora. Visita e explicacións totalmente gratuítas. 
Á vista de todo esto a pregunta que me vén á cabeza é: ¿Somos un país tan rico? ¿Ou, en realidade, somos estúpidos?

luns, 31 de xullo de 2017

A congostra dos lamentos


Algo teñen estes lugares tan escuros e lóbregos, que tanto se prestan para as lendas e a fantasía. A profundidade do bosque, o deserto ou as profundas simas foron de sempre os lugares escollidos polos penitentes para vencer as tentacións do mundo, pois de feito eran estes os lugares considerados como habitáculos do demoño, lugares preferidos polos anacoretas xa que non hai maior mérito ca aquel de ir a onde está o inimigo para vencelo.
E esta corredoira, que transita polo medio de dous balados de considerable altura, escura e húmida, é un dos lugares máis propensos para que a fantasía lendaria se manifeste, tal aquela que en certa ocasión escoitei no que se chamaba a congostra dos lamentos, onde algunhas noites o vento circula por entre a ramallada que lle dá cubrición con voces que se din dun namorado agardando pola súa amada, neste lugar onde adoitaban encontrarse, ata que ela desapareceu do mundo encerrada na cela dun convento de clausura, e onde o namorado fica cada día laiando a ausencia do seu amor. Outra historia conta que os lamentos que se escoitan non son tales, senón risas dun diaño que subido ó alto dunha desas polas asusta ós camiñantes nocturnos para que tropecen e caian nos lameiros do chan.
E por se faltase imaxinación, aínda hai quen di que eses sons nocturnos son os lamentos dun zapateiro que apareceu cribado a balazos un amencer de agosto do trinta e seis. Como vedes, calquera destas tres historias pode ser certa. Ou as tres.

venres, 28 de xullo de 2017

Algo máis sobre os silenciosos



Por Pepe de Rocaforte 
De novo a voltas con Antón Risco, José Ángel Valente, Virxilio Fernández, Julio López Cid e José Eduardo Valenzuela Ulloa, os ourensáns compoñentes de “Os Silenciosos”, paréceme que un dos motivos de seren descoñecidos como grupo se debeu á elección inicial do idioma castelán para as súas obras de creación. 
Tamén nas reunións do grupo era o castelán o idioma dominante, aínda que Antón Risco e Pepe Valente utilizasen en ocasións o galego. Como supoño que o faría Virxilio. No seu libro “Ay Ourense, Ourense...!Eduardo Valenzuela non o di, pero conta como nas visitas á casa dos pais do pintor a nai faláballes sempre en galego. Non é unha proba concluínte, pero non deixa de aportar un indicio. 
A respecto da obra de creación, compre salientar unha excepción: Valente publicou en galego, no xornal “La Noche, de Santiago, os seus primeiros poemas. Pero despois non volvería utilizar este idioma ata 1981 en que saen a luz “Sete cantigas de Alén”, máis tarde reeditadas nun volume ó cal se engadiría o resto da súa obra en galego. 
Antón Risco, en cambio, empezaría publicando en castelán os seus libros de crítica literaria: “Estética de Valle Inclán, “Azorín y la ruptura con la novela tradicional”, “Literatura y figuración”, etcétera. Para nos anos oitenta dar inicio a unha extensa produción en galego co libro de relatosMemorias dun emigrante”, que finalizaría con “Os fillos do río” e “O embrión”, novelas publicadas ambas despois da súa morte. 
Julio López Cid é, dos membros do grupo, tal vez o máis belixerante idiomaticamente (Pódese ver no seu artigo “Ay, Orense, Orensepublicado o 20 de agosto de 2016 no xornal La Región). E na súa novela “Última cena”, onde explica que os diálogos do personaxe Demetrio dos Cás están escritos en galego, detalle en realidade pouco significativo (ou tal vez bastante significativo), xustificándoo así enA modo de prólogo”, no inicio do libro: «no hay en ello oportunismo ni –mucho menos- concesión de ningún género; sencillamente, me fue imposible hacerme a la idea del Demetrio dos Cás diciendo...que si llega a ser otro, le rebanaba los testículos”.» 
Está claro que López Cid decidírase polo castelán desde antes do seu primeiro relato publicado, “¡Pobre Celso!”, Premio Sésamo no 4º trimestre de 1959, dePuente Sobreira”, publicado en 1982, de Última Cena”,2002, e deEl río”, 2008. 
E para rematar: de José Eduardo Valenzuela os dous libros que coñezo, “Como a dos voces”, 1985, e “¡Ay, Ourense, Ourense!...”, 2006, están ambos publicados en castelán, como tamén o resto da súa obra a xulgar polos títulos. 
E esto é o que hai. 

xoves, 20 de xullo de 2017

OS SILENCIOSOS




Por Pepe de Rocaforte

Antón Risco co seu pai, entre dous amigos


Prometera escribir sobre artistas viaxeiros ourensáns pensando naquel grupo, “Os Artistiñas”, Quessada, Acisclo, José Luís de Dios, Casares en certa medida, e algún outro que agora mesmo non me vén á memoria, formado arredor da figura de don Vicente Risco, pero dándolle voltas ó asunto decidín tratar doutros artistas tamén ourensáns, autodenominados “Los Silenciosos”, con algúns dos cales tiven unha certa relación xa moitos anos despois, nos anos noventa, mentres cos “Artistiñas” non cheguei ter ningunha relación persoal, a non ser, tamén nos noventa, dun breve trato con Acisclo.
Eran “Los Silenciosos” Antón Risco, José Ángel Valente, Virxilio Fernández, Julio López Cid e José Eduardo Valenzuela Ulloa, todos escritores a excepción de Virxilio, pintor. Mortos a día de hoxe Risco, Valente e Virxilio. Non sei se aínda vivos, desexo que si, Valenzuela e López Cid, cos cales a última comunicación que tiven foi na primeira década deste século.

Virxilio
Así como os Artistiñas fixeran famoso “O Volter” do Tucho da Consolación, o lugar de reunión dos Silenciosos foi outra taberna, “El Refugio”, sen a mesma resonancia, a pesar do recoñecemento acadado pola maioría dos compoñentes do grupo. Xente eminentemente viaxeira, deles só Virxilio regresou a Ourense para alí vivir e morrer. Dos demais, Valenzuela, se vive, reside en Madrid, Julio López Cid, se tamén vive, en Ferney Voltaire, ó lado de Xenebra, Antón Risco, despois de se xubilar como profesor da Universidade Laval, no Quebec, morto cando viña para instalarse na ría de Vigo. José Ángel Valente tamén regresaría a Ourense, despois de morto, para descansar o resto da eternidade no cemiterio de San Francisco.
Deste grupo chamoume a atención a súa fixación nun par de motivos polos cales tamén, anos despois, me interesaría eu. Eran o carballo da Merteira e a aldea abandonada de Valdoseira, que deu pé a un fermosísimo conto do Antón, “Ningures”, co cal se cerra o seu libro “Memorias dun emigrante”.
Sobre “Ningures” escribiu tamén un relato Julio López Cid, co mesmo título, que me enviou, inédito, no ano 2003, coa indicación de que formaba parte dun libro, “El río”, daquela inédito e hoxe publicado, aínda que non o puiden ler. E José Eduardo Valenzuela fixo a peza teatral “Por qué se hundió Amarante”, tamén descoñecida para min. Sobre o carballo da Merteira escribiu Valente un poema en prosa, “Elegía. El árbol”, dedicado “a Julio, Antón, Virgilio, Eduardo”, no seu libro “Interior con figuras”.
E aquí, por non me estender excesivamente, paro por hoxe. Pero sobre o tema volverei máis adiante (salvo imprevistos).