xoves, 17 de xaneiro de 2019

O ALENTO DA EPOPEA


Por Pepe de Rocaforte
Acabei de ler nestes días “Por unha causa xusta”, novela de Vasili Grossman centrada na invasión de Rusia polas tropas da Alemaña nazi e, particularmente, no primeiro ano do cerco de Stalingrado.
Grossman, non admitido no exército por causa dunha enfermidade pulmonar, cubriu como corresponsal do xornal “Estrela Vermella” a información desde o frente de batalla, o que lle permitiu ter unha visión directa do desenvolvemento de boa parte da guerra nas inmediacións do Volga, particularmente do cerco de Stalingrado.
Non sei se por causa da súa extensión (a novela ten máis de mil páxinas), ou pola cantidade de personaxes que aparecen no transcurso do relato (a relación deles ocupa case dez páxinas do libro e se lle aumentamos os distintos nomes con que ás veces se alude a cada un deles, por exemplo Mijaíl Sidorovich Mostovskói, pode aparecer así ou só Mijaíl Sidorovich, ou en ocasións simplemente Mostovskói). Anatoli pode ser Tolia ou Tolenka, etcétera).
Por todo eso ó principio foime difícil seguir a lectura. Así e todo resistín a tentación de deixala de lado porque, a medida que avanzaba na historia, deixoume de importar ata a parcialidade do autor, a quen o sentimento patriótico faille  describir a todos os cidadáns soviéticos como boa xente, e se algún non o é tanto, non falar del. Así non veremos para nada o nome de Stalin, mentres Hitler e Mussolini aparecen tratados con certa amplitude.
Pero eso non importa moito, o verdadeiramente importante é introducirte nunha historia ambiciosa, contada con paixón totalizadora (Seica Solschenizyn dixo que todo escritor ruso aspiraba a medirse con Tolstoi e Dostoiewski. Grossman, nos dous anos que pasou no frente de Stalingrado, o único libro que levaba consigo e leu dúas veces foi “Guerra e Paz”).
A súa obra é toda unha epopea do século XX, comparable ás que nos deixou a Grecia Clásica. O propio autor levaba a idea delas na cabeza, cando, xa preto do final, escribe: “¿Por que choras e te lamentas cando oes contar as desventuras dos arxivos, dos dánaos e de Ilión? Os deuses decretaron a morte daqueles homes para que lle servisen ós seus descendentes de tema para os seus cantos. Tal vez dentro de oitocentos, ou quizais mil anos, cando xa non estean esas árbores nin ese estrada, cando esa terra durma un sono eterno cuberta polo estrato denso e groso doutra terra [...] da que desapareceron as cidades e os pobos [...] un home de brancos cabelos camiñará amodo pola beira do Volga, deterase e pensará: ‘Esta rexión esconde vestixios da historia, por aquí marcharon cara ó Volga os soldados dos afastados tempos da gran Revolución’ ...”
Non sigo coa cita porque me entusiasmo e case copio o libro enteiro. A cambio recomendarei a lectura desta gran novela. Pola miña parte axiña me porei a ler a que se pode considerar segunda parte (e seica mellor aínda) desta historia: “Vida e destino”, naturalmente do mesmo autor.

luns, 14 de xaneiro de 2019

CRÓNICAS DESDE O OUTRO MUNDO


                                                                                    O Curmán de Undochán (*)  
Se eu fose literato imaxinativo pariría unha serie de improvisadas e máis ou menos desordenadas estampas impresionistas da paisaxe e a paisanaxe que me arrodean. Mais, como apenas, se algo son, é cronista dunha realidade, por máis subxectiva que ela for, limitareime a expor, con tentativa ordenazón lóxica, aspectos que, por contraste, xulgo capaces de orixinaren algún divertimento ou evasión mentais nos máis que improbábeis leitores desta miña tenza de OS CHANZOS.
E logo está o tema: ata que punto pode interesar esta temática ao leitor galego? Pois o tempo o dirá: só quero puntualizar que estoutro mundo, que foi chamado Novo Mundo, ten recebido millóns de inmigrantes galegos, desde Cuba até a Arxentina, coa particularidade de ser este concreto país, o Uruguai, o que, en proporzón, ten maior poboazón de orixe galaica, moito por riba da denominada Quinta provincia galega, que ven sendo a veciña e desmesurada Buenos Aires, que si, absolutamente, é a que máis dos nosos ten albergado. 
+++++++++++
Esta realidade é o que estou vivindo nun noveno e último andar dunha torre esquineira e marítima orientada ao sul, val dicir ao Rio da Prata, de xeito que teño á dereita, a 3 quilómetros, a cidade vella de Montevideo e á esquerda e á fronte, a primeira dunha chea de praias que se prolongan até o quilómetro 16, contidas pola Rambla (paseo marítimo).
Nesta praciña fronteira da miña vivenda, ubícase e albíscase un busto de Amado Nervo, que morreu aquí ao lado, sendo embaixador do seu país (1919).

Neste hemisferio o sul é o desapacíbel e o norte o amábel: ao meridión fican a lonxincua Patagonia arxentina ata o polo austral, e a setentrión todo o cálido subcontinente sulamericano, señoreado pola Amazonía brasileira e prolongado ata o Caribe de tan boa sona turística, dun océano ao outro, claro é.
O vento daquí –que cando é violento chega a moverme o piso- en nada desmerece ao da Coruña, por por un exemplo ben coñecido. A climatoloxía é abondo variada: segundo o dito popular, nesta cidade ben se poden dar nun mesmo día as catro estacións… Para compensar, o sol é algo máis queimante que na nosa Galiza, e máis tendo en conta que no sul do planeta é particularmente agresivo o burato de ozono.
Para rematar con esta descripción xeográfica, compre explicar que a urbe que teño á dereita é a que comprende duas zonas ben definidas: a “Ciudad Vieja” na península propiamente dita, e a que foi “Ciudad Nueva” e acabou sendo o Centro, seguida, ata este ponto onde escribo, polo barrio de “El Cordón” (cordón que denominaba a corda imaxinaria que antano separaba o campo de marte do resto da urbe en expansión).
Montevideo céntrico co porto ao norte e as praias ao sul
A porción costeira do Centro denomínase “barrio Sur”, entanto “El Cordón” sur comprende o “barrio Palermo”. (Este Palermo orixinouse nun establecemento comercial, “Nuevo Palermo” propiedade dun indubidábel palermitano, ao contrario do Palermo porteño, cuxo nome tivo orixe nun dos primeiros poboadores, en 1580, que, procedendo da capital siciliana, levaba ese topónimo por alcume).

(*) Undochán que é curmán meu/ e individuo peculiar/ deume licenza para eu/ o seu seudónimo usar.