Amosando publicacións coa etiqueta literatura.. Amosar todas as publicacións
Amosando publicacións coa etiqueta literatura.. Amosar todas as publicacións

xoves, 2 de febreiro de 2023

ESTORNIÑOS


Por Pepe de Rocaforte


Pasaba onte á tarde polo Cantón Pequeno cando me sorprendeu un charrasqueo como o producido polo roce duns cables eléctricos que chispean ó faceren contacto entre si. Xa o día anterior me chamara a atención un ruído similar ó pasar non lembro por onde, pero desta vez puiden ver ó mesmo tempo o palpebrexar dunhas luces brillantes azuis e prateadas por riba das árbores do xardín sobre as que planeaba un bando de estorniños á busca dalgunha magnolia ó xeito para pasar a noite.

O caso tróuxome á memoria a primeira vez que vin uns grandes bandos desta paxarada evolucionando á caída do sol no ceu do outono. Mellor dito: a primeira vez que me fixei neles; ver xa os tería visto antes, pero sen lle prestar maior atención.

Aquela primeira vez que me parei a admirar os planeos dun deses bandos aviadores foi na Rambla de Tarragona, onde me encontraba por motivos de traballo. Alí quedeime coma un babión coa boca aberta a admirar o modo de se moveren no aire sen chocar entre eles, nin sequera se rozar, coma se levasen un director que lle fose asignando a cada un o lugar que debía ocupar durante o voo.

Tanto atraeron a miña atención que me puxen a escribir unha historia; pero, ó non saber por onde tirar para continuar con ela, deixeina pouco despois. Logo vería que xa moitos autores antes de min se ocuparan do tema, entre eles a miña admirada Lucía Berlin, así que, xa digo, esquecín o conto.

Ata agora que un amigo me pasou a gravación dun programa de televisión na 2ª Cadea que me trouxo de novo á cabeza aquelas incribles figuracións que formaban os estorniños voando a toda velocidade polo ceu non so outonizo, senón tamén invernizo ou primaveral, así que me esquecín totalmente do asunto. Pero agora penso que podo aproveitar o comenzo daquel relato medio esquecido para completar estas liñas de hoxe. De xeito que alá vai:

          «Ese ano foi o da invasión de milleiros e milleiros de estorniños. No caer da tarde atravesaban o ceu en compactas nubes de feluxe, velocísimos puntos negros en formación anárquica que tan pronto se difuminaban ó lonxe como reaparecían en reviravoltas inesperadas, o seu grallar metálico a romper a harmonía daquelas tardes soleadas pinchadas de friaxe, tardes pequenas de fins de outubro.


          »Cando o ceu empezaba a se contaxiar coa cor das súas plumas, os estorniños pousábanse nas árbores máis altas, revoaban nun algareo alporizado, empezábanse a acomodar, remexíanse, asentábanse pouco a pouco, todo sen parar de grallar. Erguían de novo o voo, máis curto a cada vez, en novos planeos reducidos, o peso da noite a se lle colgar das ás. Centos, miles de paxaros de plumaxe negra metalizada. Caía a tardiña e de volta para a casa todo o mundo erguía a cabeza para non deixar de contemplar o espectáculo.

»Xa ía ben entrada a noite e non paraban os chilros da paxarada. Era unha feira, en principio divertida, pero logo a cousa traía as súas amoladelas. Os dexectos das aves cubríano todo, uns excrementos corrosivos que estraban os chaos da cidade. Xa por ningures se podía andar tranquilo.

»Había quen opinaba que aquela merda faría secar as árbores. O Cosme, un veciño da aldea que traballara en Tarragona de máis novo, contaba que tamén  alá chegaba aquela praga alada. E repetía a historia de como se acomodaban polos plátanos da Rambla, desde o fondo da cidade ata o Balcón do Mediterráneo, e cagaban enriba dos coches aparcados, e os seus excrementos eran corrosivos, roían a pintura peor que se fosen ácido. Os pirulos de Tarragona espantábanos a escopetazos, eso si, con cartuchos de fogueo, entón os paxaros levantaban o voo en bandos enormes e desde o miradoiro do alto da cidade, acobadado no antepeito de pedra, o Cosme ollaba o seu paso por riba das casas, frente ó mar, sobre as vías do tren e o anfiteatro romano. Que tempos aqueles de Tarragona, suspiraba soñador.»

 

luns, 13 de novembro de 2017

Infanticidio indirecto, o relato do inevitábel.





            Durante os anos oitenta, a antropóloga estadounidense Nancy Scheper-Hughes realizou unha investigación participante nun barrio de fabelas do estado de Pernambuco, no Brasil. O resultado foi o libro Death without Weeping. The violence of everyday life in Brazil (A morte sen pranto. Violencia cotiá no Brasil). Un dos temas principais do estudo é o infanticidio indirecto.
            Chamamos infanticidio indirecto ao que, lonxe de ser resultado de unha acción directa como a asfixia ou os golpes, acontece pola falta de accións de coidado. En entornos con escaseza de alimentos e auga, os nenos que nacen enfermos ou con algún tipo de malformación son candidatos a sufrir o pragmatismo de investir os recursos (escasos) en quen máis proveito poida sacarlles. Cando isto acontece en familias con exceso de crianzas, a frecuencia da práctica aumenta.
            O estudo de Scheper-Hughes ten unha implicación fundamental, que é poñer en cuestión a universalidade do concepto de apego. O apego é o vínculo que se establece entre as crianzas e as súas coidadoras ou coidadores principais, e ten as funcións de dar seguridade e asegurar a supervivencia das crías.  A cantidade de apego das especies correlaciona coa cantidade de crianzas por parto ou por ovos postos. A máis crías, máis independentes nacen. A menos crías, máis mecanismos aparecen para garantir a súa protección. Algúns deles son a secreción da hormona prolactina nas nais, que activa conductas de coidado; o choro das crías para comunicar cando precisan asistencia ou os ollos enormes que as fan parecer tan tenras. Pero non aparece o apego, segundo Scheper-Hughes nas mulleres pobres das fabelas do emerxente Brasil dos oitenta, un dos países con máis desigualdade social do mundo. Así, a autora cuestiona a teoría (occidental) do vínculo, pois nos seus estudos afirma que moitas nais pobres non mostran apego cos bebés dende o nacemento, senón que nelas aparece uns anos máis tarde, cando o neno ou nena xa sobreviviu ao momento de maior vulnerabilidade. A autora propón que unha alta taxa de mortalidade infantil levou a que as mulleres desenvolvesen un mecanismo cognitivo co que protexerse primeiro da desesperación de non poder cubrir as necesidades das crianzas e, finalmente, de perdelas.
            Non se trata dunha crueldade nunca vista nin que nos quede demasiado lonxe. Aquí ao lado, en Portugal, publicouse no 1875 O Crime do Padre Amaro. Na novela, Eça de Queirós preséntanos á  Tecedeira de Anjos, unha ama de cría á que se levaban os recen nacidos dos que as familias biolóxicas non podían ou non querían ocuparse. Levábanos dicindo que coas crianzas xa se sabe, son tan débiles... que é doado que acaben en anxiños.
            A especie Homo Sapiens tivo a capacidade de crear sociedades hipócritas e desiguais, pero tamén historias e narrativas coas que facelas máis levadeiras.
                                                                        Adelaida Vidal