sábado, 23 de marzo de 2019

Arte e barbarie

  Non sei quen é Banksy. O que menos importa é que cara ten. O importante é que as súas pinturas non nos son indiferentes. Logo, ese espectáculo de se se autodestrúen nada máis ser outorgadas nunha poxa ou se foi el ou un émulo seu quen entrou silandeiramente no barrio de Canido, no Ferrol, e deixou estampada a unha parella de gardas civís (ambos homes) bicándose amorosamente, é o de menos. A arte debe estar no que transmite e non no nome, na fama ou no espectáculo que dá o autor.
O que non nos gusta é que para transmitir unha mensaxe se ataque un monumento emblemático con pintadas que, por non ter, non teñen nin orde nas letras, eses garabatos que apareceron na catedral de Santiago ou na colexiata de Santa María da Coruña son comparables ó atentado que sufriu a “Venus do espello” en 1914; que seguramente a atentadora tiña as súas razóns para protestar contra o uso da muller como obxecto, pero converteuse nunha energúmena ó querer destruír un cadro coma ese.
Entendemos cal é a mensaxe dun grafiteiro, por que corre nas estacións de metro para deixar a súa marca antes de que os vixiantes os atrapen, por que se suben a un paso elevado da autoestrada a grafiar a súa sinatura. Entendémolo aínda que non sempre compartamos as súas formas. Unha cousa é protestar e outra moi distinta atentar. Á fin, a arte vai máis aló da destreza no debuxo ou na combinación de cores para abrazar a consigna e a protesta, o cal non implica que se confunda co vandalismo. E de inclinarme polos artistas de spray, é evidente que prefiro ós muralistas. A iniciativa ferrolá coas súas “Meninas” para recuperar un barrio abandonado é digna de resaltar, pero non o son menos os pinches e mobiliario urbano decorados de Carballo, Ordes e outras vilas, que lle veñen dar unha nova fasquía e incluso lle aportan un valor engadido, contra o cemento espido, animando a pasear polas súas rúas coma quen pasea por un museo ó aire libre. Á fin un spray non é máis ca unha ferramenta e depende de quen e de como a empuñe. Un martelo serve para facer un moble e serviu para destruír a Piedade de Miguel Anxo.
Fíxome en Ordes, porque me queda no camiño e sempre me anima a abandonar a AP9 para refrescar a vista, pasear ou tomar un café con “queique” fronte a algún dos seus murais, comprobando como os sprays serven para algo máis ca para desgraciar unha fachada do románico, que a protesta non ten por que atentar contra as outras manifestacións artísticas. Que o vandalismo non é denuncia aínda que ás veces, cando non hai noción da medida dun de doutro, sexa moi fina a liña que as separa.
Contra a barbarie e contra o feísmo aí están a costureira de Lidia Cao, a vella ofrecéndolle grelos ós viaxeiros, de Joseba Muruzabal, o buraco vermello que parece negro de Liqen, ou, tamén del, o lixo mal varrido, sen esquecer esa peza do estadounidense Axel Void pintada no pinche do asilo coa palabra “Ninguén” grafitada sobre o rostro dun ancián que nos mira e nos interroga sobre o valor da ancianidade e a actitude que tomamos diante dela.
Aí está un verdadeiro museo con obras que son o retrato fiel da sociedade, unhas dun hiperrealismo asombroso e outras cunha carga metafórica impresionante, para demostrar que non todos os sprays son bárbaros. 

xoves, 21 de marzo de 2019

LECCIÓNS DE COUSAS



Por Pepe de Rocaforte
Buscaba, como contei a semana pasada, un verso, “trisca el cordero la grama” (así o recordaba), do cal só entendía de neno dúas palabras: “el” e “la”. E aínda menos mal.
Aquel verso difícil de entender, tan complicado para min coma un xeroglífico, estaba nunha lectura escolar infantil e acabeino atopando en “Lecciones de cosas”, de José Dalmau Carlés. O fragmento era algo distinto do que eu lembraba: “Bulle el insecto en la grama; / trisca, en el monte, el cordero, / el ruiseñor y el jilguero / revuelan de rama en rama”.
Daquel poemiña, que o señor Dalmau Carlés titulaba “La Creación”, era autor don Francisco Martínez de la Rosa, de quen atopei, completo, en internet “El libro de los niños”, no cal figura, máis extenso e co título “La primavera”, o texto de onde o mestre Dalmau  sacou o  fragmento reproducido nas “Lecciones de cosas”.
Este repaso ás lecturas escolares da miña época infantil serviume, entre outras cousas para ver as diferencias entre uns libros e outros. Por exemplo “Nosotros”, de Quiliano Blanco pareceume un libro fermosísimo para os cativos. En cambio algúns libros de don José Dalmau Carlés vinos tan terribles que me causaron arrepíos retrospectivos. Citarei un exemplo de “El primer manuscrito”.

No texto titulado “La Mentira” cóntase a historia de Luisito, que chega tarde á escola e á pregunta do mestre responde coa mentira de que súa nai o necesitou na casa. Convencido de que o neno mentía o mestre castigouno a quedar na escola unha hora máis despois da saída dos outros rapaces. Interrogado na casa pola nai da causa da súa tardanza en volver, respondeulle que o mestre quixera explicarlle ós nenos unha lección moi interesante. A nai pregúntalle de que trataba esa lección e dese xeito descobre unha nova mentira do seu fillo. Por este estilo continúa Luisito a súa vida de mentireiro, “nin os consellos, nin as represións, nin os castigos, nin as bágoas da súa nai, puideron corrixir ó embusteiro.”
¿Que pasou logo? Que, xa maior, Luís tivo que abandonar a vila “porque non tiña un só amigo, nin había taller nin casa honrada que o admitise. Transcorreron os anos e ó fin sóubose que, pobre, desprezado e aborrecido acabara os seus días no pobre leito dun hospital, sen o consolo de que unha soa man amiga cerrase as súas pálpebras entreabertas, cando entregou a súa alma ó Creador.”
¿Como vos quedou o corpo? Pois exemplos coma este poderedes encontrar uns cantos máis nos libros escolares de don José Dalmau Carlés. E aínda nalgúns doutros autores que non vou citar para non alongar excesivamente o caso.

luns, 18 de marzo de 2019

CRÓNICAS DESDE O OUTRO MUNDO (10)



                                                O Curmán de Undochán
      Décadas levaba chamándose Odense: que demos facía unha cidade isleña dinamarquesa (por moi berce de Andersen que fose, se tal, por que non lla dedicaron directamente ao autor) no nomenclátor montevideano? Misterios da proverbial incultura concelleiril! Logo estaba o resto das nosas catro provincias (Lugo, Pontevedra, Coruña) que tiñan ruas na capital uruguaia (Coruña, así sen La, chegou a figurar como destino dunha liña de buses urbanos).
   



Odense, sita no popular barrio de La Unión, ten, alén do nome que lle cambiaron estes días, un feitío semicircular, como reminiscencia da derradeira praza de touros demolida (cara a 1910) a raíz da abolición das touradas. Con isto fica exposto que finalmente se fixo xustiza. Ora, por sobre as catro provincias e/ou ciudades (e algunha cidade a maiores como Santiago de Compostela e Vigo) –todas en barrios non céntricos- está a rua Galicia, sobranceira pola sua historia como vía e pola sua situación xeográfica.


    Pois que data de 1918 e déuse á que ata daquela se chamaba Orillas del Plata… ficando, é obvio, beiras do Prata, no barrio céntrico Galicia Chica, que, antes dos costumeiros recheos de toda cidade marítima, sofría continuas inundacións. Tan era así, que o veciño Juan Vicente Arcos Sabarís (Nogueira-Meis, 1838), pola sua constante acción solidaria, foi homenaxeado polos veciños reiteradamente removidos por aquela causa, como “padre de los españoles residente en esta República”.
     Naquel 1918 Arcos levaba anos finado, mais os galegos montevideanos botaron toda a sua fogaxe para conseguir esta rua e máis que o Día de Galicia fose oficializado (como complemento do Día de España -2 de maio- e do por entón chamado Día da Raza -12 de outubro, denominación, por certo, debida a un uruguaio e que sobreviviu até mediados da pasada centuria). Así se alcanzou, coa autorización gubernativa de ergueren a nosa bandeira xunto da uruguaia e máis da española, e así se adiantou esta Galiza da diáspora á Galiza metropolitana con esa celebración.
Coas desculpas debidas ao defuntiño 
por omitirlle o texto da figuración 
(La Voz de Galicia, setembro/1972)
     En fin, son as ditas algunhas das cincuenta vías urbanas de Montevideo a lembraren fillos destacados da Galiza de alá e de aquí.
Outra aínda témola na praza Galicia, sita en paraxe privilexiada, fronte ao mar e veciña de edificios senlleiros, tal a sede do Mercosul, e así batizada en 1988. Aí foi instalado, anos despóis, o busto de Rosalía de Castro… que ata entón estaba… na praza España, moi perto da efixie da raíña Isabel a Católica (se Castelao acordase!).
     E aínda temos a escuela Galicia. Onde é costume dar a certas escolas nomes de países do mundo, conseguíuse, en 1962, que unha delas levase o nome de Galicia, agasallo excepcional por non sermos país con estado propio.
       A Luís Seoane chamoulle tanto a atención presenciar o canto do hino galego por alunos de tal institución, que o fixo constar nunha das suas “figuraciós”.
     Todo isto a dar idea da singularidade da nosa Terra nestoutra terra tan nosa.

      Dato extemporáneo: Uruguai, humanos, 3 millóns e pico; ovinos, máis de 6 millóns, bovinos, 12 millóns de cabezas.