sábado, 16 de xaneiro de 2021

Ciencias e letras

  

Queixábase a matemática e divulgadora científica Clara Grima, durante unha entrevista, porque ninguén coñece a ningún matemático famoso. E claro está que sen un Messi das matemáticas pululando polos “Mass Media”, ningún adolescente vai apreciar os caneos dunha ecuación. Tal vez falten referentes, no só nesta materia, senón en todas as ramas da ciencia, a pesares de que hai varias películas sobre a vida dalgún que outro científico, máis famoso a nivel popular polos seus conflitos persoais ca polos éxitos ou propósitos de investigación.

Di o amigo Xulio que se a ciencia tivese nos xornais a metade de espazo que ten a crónica de sociedade, seguramente habería máis mozos interesados por coñecer os últimos resultados de LIGO ou do CERN e menos por quen é a nova moza de non sei quen. Un pouco máis de espazo dando conta das recentes publicacións e avances nestes campos e seguramente habería unha cultura máis crítica ante eses espectáculos que converten a ciencia nun misterio para atrofiar as mentes con temas que tantas veces aparecen convertendo algún descubrimento nun enigma insondable e inintelixible antes ca no resultado dun traballo longo e constante. Di o amigo Xulio que faltan referentes e falta motivación de parte a parte. Cansan os profesores de repetir que dous máis dous son catro e abúrrese o alumnado de ter que chapar a fórmula do clorato potásico para sacar un cinco nesta avaliación sen saber para que sirve o susodito ou como se usan esas leis e teoremas que tantas veces aprendemos de memoria pero non sabemos como se aplican na vida diaria. As cousas apréndense cando gustan e gustan cando sabemos andar con elas. Segue dicindo o amigo Xulio. E tamén di que a cultura como tal abrangue tanto a letras como a ciencias.

Sempre nos marabillou saber que o pintor Dalí chegase a facer viaxes unicamente para que un físico estadounidense lle explicase iso do tempo e o espazo.

O amigo Xulio di que agarda polo día en que realmente nos sintamos avergoñados daquela desafortunada frase de “Que inventes eles”, e non vería mal que ciencias e letras se coordinasen, que un profesor de física, cando está explicando as leis de Newton, recomendase algúns parágrafos do libro Da terra á lúa de Verne, para comentar os erros que o autor comete ou que visen A guerra das galaxias, para descifrar a cantidade de incorreccións e incongruencias con que se engalana unha película tan fermosa, onde os efectos especiais suplantan a realidade. E do mesmo modo, gustaríalle que o profesor de literatura, coordinado co de bioloxía, lles explique por que o doutor Hurtado de A árbore da ciencia, de Baroja, manda abrir as fiestras da habitación dun doente acatarrado.

Porque as ciencias, segue dicindo o amigo Xulio, non son un xogo pero pódense aprender xogando. Por que baila unha buxaina, cal é a reacción de dúas bolas ó chocar, como manexar un patinete movendo a cadeira ou onde golpear o balón para que a parábola engane ó porteiro ten a súa explicación nas ciencias.

As leis e fórmulas de Newton ben entendidas, en opinión de Xulio, poden ser tanto ou máis fermosas que as Rimas de Bécquer e operar o mesmo interese nun adolescente.

Tamén di o amigo Xulio que non se trata de que todos os estudantes saian científicos, pero si de que se interesen por entender como funciona o mundo que os rodea.

(Este artigo foi publicado na sección Lingua Proletaria, na edición de Barbanza de La Voz de Galicia).

  


xoves, 14 de xaneiro de 2021

VÉLARO, VELOCINO, TOSÃO... ¡ESES GREGOS!...

Por Pepe de Rocaforte

   

Contáronme hai algún tempo o caso dun perspicaz profesor de galego nun instituto de non sei onde que lle puxo ós seus alumnos a tarefa de facer un comentario sobre unha novela da cal non me lembro agora mesmo con certeza. Paréceme que se trataba de “Circe e o pracer do azul”, de Begoña Caamaño, pero non estou moi seguro.

O caso é que este profesor, despois de con anterioridade lle poñer como lectura ós rapaces esa novela na cal se falaba da aventura dos Argonautas, impúxolle a tarefa de redactar un comentario sobre a mesma.

Un destes alumnos, que fixera un traballo a seu xuízo meritorio, sorprendeuse ó se ver cualificado cun rotundo cero (ou sexa: “0”) e, ó lle preguntar ó profe polos motivos de tal nota, este respondeulle que lla puxera polo feito de o mozo non ter lido a novela en galego por el indicada, senón que se informara, e probablemente copiara, algún texto de internet, opinión fundamentada no feito de que no seu traballo se refería ó “vellocino de ouro”, en lugar de “o vélaro de ouro”.

O rapaz aseguroulle ter lido o libro, pero cando redactou o seu comentario, o que máis lle viña a cabeza eran as súas lecturas anteriores, en castelán, sobre a cultura e a mitoloxía grega, onde ó vélaro lle chamaban vellocino.

Ante tal explicación o profesor fixo acenos evidentes dun incrédulo asombro. «¿Así que ti documentáraste antes sobre a viaxe dos Argonautas?», preguntoulle. «¿E onde o fixeras? ¿En internet, por casualidade?» «Non», respondeulle o alumno, «lino xa hai algún tempo en libros que os meus pais teñen na casa». A súa nai confirmaríalle ó profe este extremo, como posteriormente mo referiría a min. Non son precisos máis comentarios.

Traio esta breve historia a conto, porque nestes días pasados, ó me volver á memoria o caso, lembreime dunha novela de Robert Graves, “O velocino de ouro”, que tiña na casa, sen ler, desde hai trinta e tantos anos, cando a merquei pola curiosidade que me fixera sentir o serial “Eu, Claudio”, grande éxito televisivo dos anos setenta, baseado nunha obra do mesmo autor.

Direi que “O velociño de ouro” de Graves non me gustou moito e mesmo me custou traballo rematar a lectura das súas cincocentas páxinas; pero de modo impensado encontreime ó longo do libro cunha visión escasamente favorable dos costumes e a maneira de ser dos gregos daquela época clásica, o cal, pola súa vez, me fixo acordar de outra viaxe por Turquía cando na cidade de Kusadasi lle preguntei ó guía que nos acompañaba o nome dunha illa que se vía preto do porto, a cousa de non máis de un ou dous quilómetros, e me respondeu que se trataba de Samos. “¿Samos?”, pregunteille. “¿É logo unha illa grega?” “Si, actualmente é grega”, respondeume o tipo. “E aí os ten, a menos dun tiro de pedra de nós. Aproveitándose da nosa proximidade para vir nas súas barcas de remos a facer as compras, porque aquí sáelle todo moito máis barato, presumindo diante de nós cos seus inmerecidos euros europeos”.

Vista de Kusadasi coa illa de Samos ó fondo

E logo pasou a me contar o que se podía esperar deses malditos gregos. “Porque non son máis que gregos. Eles presumen de ser helenos; pero non: son gregos. E xa é sabido o significado de grego: ladrón. ¡Son uns ladróns, por máis que se queiran chamar helenos!”

Así me dixo o guía turco e así o transmito, sen lle quitar nin poñer.

En canto ó que dicía ó principio deste comentario: non sei se vélaro será a palabra máis axeitada, ou se mellor é velocino. Ou tosón. Pola miña parte proporía usar “pelica”. “A busca da Pelica de Ouro” paréceme a maneira máis comprensible entre nós de titular esta historia. Todos sabemos o que é unha pelica. Ou debémolo saber, polo menos quen nos nosos tempos de crianzas tiñamos posta na cama, entre as sabas, unha pelica de ovella para protexer o colchón do sempre posible descoido que humedecese os nosos soños.