A primeira vez que vin o Guernica foi no Casón del Buen Retiro, protexido por un cristal antibalas e escoltado por policías armados, o que nos facía sentir como se o cadro nos devolvese ós desastres de guerra. Só había un par de anos que chegara a España procedente do MoMa de Nova York, tras corenta e dous anos de exilio. Aterrara en Madrid abordo dun avión de Iberia chamado Lope de Vega, e do que, na actualidade, a súa cabina está exposta no Museo de ciencia e Tecnoloxía (MUNCYT) da Coruña.
Cando Picasso pintou ese cadro foi para levantar a voz diante do mundo, facendo unha chamada á solidariedade con aquelas persoas que só pretendían vivir e de súpeto encontraron a morte e a destrución sen saír da casa. Era un berro clamando pola paz e pola humanidade.
Lembro que con motivo da chegada do cadro, don Miguel González Garcés, poeta e bibliotecario, dera unha charla explicando polo miúdo o seu significado e as súas vicisitudes; talvez por iso, e porque aínda vivían moitas vítimas da guerra, cando estaba fronte a el era capaz de ler o significado da traxedia que o inspirou, o medo e a dor que se viviu durante aqueles anos de barbarie que agora algúns desmemoriados pretenden desculpar.
Volvín a ver o Guernica varias veces máis, xa no Museo Reina Sofía, para min un dos mellores museos que coñezo, pero xa non era o mesmo, cambiou a posta en escena e parecía que lle faltaba espazo, como se co tempo se borrasen as lembranzas e se eliminasen os sentimentos.
Dende aquela primeira vez vin moitas representacións e versións dese cadro, pero talvez a que fixo o alumnado do colexio Galaxia de Ribeira sexa unha desas contadas ocasións en que a emoción aflorou ós ollos, pola actualidade, por como a rapazada soubo amosar a vixencia do sen sentido da guerra, lembrándonos o que non queremos que volva a pasar, enlazando aquela atrocidade de hai case cen anos (fará noventa o vindeiro 26 de abril do 2027), con todas as que estamos vivindo en distintas partes do mundo. Pero máis aínda porque ver os rostros de nenos e nenas con quen nos encontramos a diario, na rúa ou xogando nun parque, no sitio das vítimas, obríganos a pensar como nos sentiríamos se fosen as nosas crianzas quen cada día son bombardeados en Gaza, Ucraína, Somalia ou Etiopía.
Hai uns días, un amigo que hai corenta anos era aprendiz de carpinteiro, contoume que en Escarabote, ó saber dunha familia con problemas de habitabilidade, foron pedir polas casas para mercar a madeira con que repararlle o piso da súa vivenda, nas fins de semana e sen cobrar pola man de obra. Era unha forma de altruísmo coa veciñanza máis próxima, talvez unha forma de solidariedade directa e eficaz. Pero a destes rapaces e rapazas do colexio Galaxia, sen ser unha acción directa (cousa que non está ó seu alcance) tamén é un berro de apoio e adhesión coa dor allea e contra a barbarie, con ese título tan significativo: “Guernica Vivo”, porque aquelas atrocidades seguen vixentes. É o mellor que poden facer para mover conciencias, para que saibamos onde está o mal e o malvado que coma o apocalíptico xinete cabalga desbocado contra a humanidade.
Francisco Ant. Vidal
