sábado, 12 de xuño de 2021

A cátedra Lucasiana

    

Unha das institucións científicas máis prestixiosas do mundo é a “Cátedra Lucasiana”, da universidade de Cambridge, ocupada ó largo dos anos por algunhas das mentes máis claras e frutíferas do mundo científico, pero se preguntamos quen sentou nela desde que foi fundada en 1664, todos lembramos a Newton e a Hawking, pero esquecemos a moitos personaxes fundamentais na historia da ciencia, incluído o seu fundador, Henry Lucas, quen tivo a xenial idea de deixar no seu testamento as instrucións necesarias para que se dotase e dese con ela un aire novo á institución académica que, na súa opinión, só servía para facer sacerdotes ou malos matasáns. Eran anos nos que os estudantes aprendían as leccións a base de memorizar sen debater o estudado, e menos aínda sen lle pór trampas ós preceptos e leis ditadas, evitando facer certo iso de que se caen nas trampas nin son verdades nin normas nin preceptos científicos. Eran anos en que o universitario se distinguía por citar frases feitas sen acoutar unha coma, ou cando se vetaba aquilo que non estaba de acordo coas crenzas ou lecturas establecidas.

O señor Lucas, podía crear unha nova universidade e facer negocio coas matrículas e o clientelismo, pero preferiu crear un foco de atracción científica. Empezou por dotala cunha ampla biblioteca, coas obras máis modernas do momento, incluíndo autores pouco aceptados polos estamentos relixiosos, e mercou varias propiedades con afán inversor, a fin de que os beneficios obtidos servisen para pagar os salarios e gastos da cátedra. Tamén apuntou o señor Lucas, no seu testamento, os días que o seu titular debía dar clase e o tempo a dispoñer para atender as dúbidas dos alumnos, co que quedaba establecido que o debate e o intercambio de opinións eran primordiais. Así mesmo deixaba indicado que quen sentase nesa cátedra debía renunciar a calquera cargo eclesiástico ou dedicarse a “salvar almas”.

O señor Lucas entendeu que unha cátedra ben dotada é como un astro rodeado de planetas cheos de vida, onde o negocio non é facer clientes senón facer futuro. E o amigo Xulio opina que se na vez de crear universidades privadas se fornecese de medios ás públicas, deixariamos de estar na cola e recuperariamos a tantas mentes emigradas que deixan os seus rendementos fóra do país.

Newton foi o segundo titular da Lucasiana e por ela pasaron científicos tan prestixiosos como o pai da computación, Charles Babbage, ou Joseph Larmor, que fixo grandes achegas en electrodinámica, a quen lle seguiu Paul Dirac, o fundador da mecánica cuántica. Desde 1980 e durante case trinta anos a cadeira estivo ocupada por Stephen Hawking, cos seus estudios sobre os furados negros e as radiacións que estes producen, e tras el o experto na teoría de cordas Michael Green que hai seis anos lle deixou o sitio a Michael Cates, experto no que se vén dando en chamar a Materia Branda.

Por norma, todos os membros deixan o posto antes de cumprir os setenta anos, a fin de non convertelo en vitalicio. Pero aínda con todo o prestixio e bo facer da famosa cátedra, na lista de personaxes que a ocuparon non figura ningunha muller, nin sequera na ficción, pois cando a serie Star Trek a sacou nun dos seus capítulos, sentou nela a un androide, que tamén era (se admitimos que os androides teñen sexo) un robot varón. Ou polo menos dirixíanse a el en masculino.

(Este artigo foi publicado na sección Lingua Proletaria, na edición de Barbanza de La Voz de Galicia)


mércores, 9 de xuño de 2021

DA PRECOCIDADE LECTORA

Por Pepe de Rocaforte

    

Comentaba aquí hai quince días que a miña iniciación en lecturas de tema sexual fora bastante precoz e citaba en primeiro lugar un tomo da “Biblioteca de divulgación sexual”, de don Ángel Martín de Lucenay, titulado “Fetichismo erótico”, que debín ler entre os seis e os nove anos. Naquel libro, ademais duns coñecementos teóricos sobre o sexo, que non me serviron de moito, aprendín algunhas palabras, para min inusuais, que incrementaron considerablemente a miña riqueza lingüística, aínda sen me ofrecer moitas posibilidades de uso. Lembro, por exemplo, un parágrafo no que o autor comentaba o caso dun señor coñecido nas “casas de lenocinio” dunha localidade que non vén ó caso, co remoquete de “o do mapa”, porque sempre, na fase preparatoria do encontro, despregaba na almofada un mapa, non sei ó certo de que país ou países.

 Á parte da necesidade de poñer un mapa na almofada para acadar unha boa disposición para o acto, o que máis me chamara a atención fora o das “casas de lenocinio”, que acabei por relacionar coa “Casa de fieras” do Parque do Retiro de Madrid, (¿ou “lenocinio” non é o xeito de nomear unha familia de leóns?). Máis estraño me pareceu o de “remoquete”. Daquela non tiña á miña disposición un dicionario da lingua española para saber que aquel descoñecido vocábulo era sinónimo de “alcume” ou “sobrenome”. Sen maior misterio.

Pero o que máis me intrigou daquelas lecturas foi a historia dun señor que de rapaz fora “iniciado” un día que se atopaban sós na casa el e mais unha fámula dedicada ó labor de lle dar brillo ós mobles cun bote de cera perfumada. Desde aquela primeira unión íntima, cando, xa mozo, aquel señor sentía a necesidade de oficiar no altar de Venus, precisaba levar consigo un bote da mesma cera perfumada utilizada pola criada para abrillantar os mobles cando el era neno.

Nesta historia o que máis me intrigou foi o de “oficiar no altar de Venus” e acabei supoñendo que nalgunhas determinadas ocasións a aquel home compríalle vestirse de acólito como os que axudaban á misa os domingos na igrexa parroquial, e usar en vez de campaíña, un bote de cera.

Pero aquí empézome a afastar do motivo que me levou a iniciar este comentario. Resulta que un amigo pasoume o outro día un libro, “Caderno de Memorias Coloniais”, de Isabela Figueiredo, e a pouco de empezar a lectura cheguei a unha páxina onde a autora conta que arredor dos sete anos un día atopou un libro, “A miña vida sexual” , do Doutor Fritz Khan, debaixo da cama dos seus pais; abriuno e observou ilustracións de homes e mulleres espidos, con pelos e órganos sexuais visibles. Deitada de través sobre a cama paterna, o libro no chao, o queixo apoiado no borde do colchón e os brazos pendurados, dispostos para virar as páxinas, ou, se oía pasos fóra do cuarto, deslizar o libro debaixo da cama e finxir estar dedicada á lectura doutro libro, inocente, que en previsión tiña de man. Así e todo os pais souberon o que había porque certo día o libro desapareceu do seu escondedoiro e á rapaza aínda lle deu traballo volver descubrir onde llo ocultaran.

Isabela asistía ás conversas entre mulleres, que pensaban que a cativa non tiña idade para entender o que falaban, e un día oíu un parrafeo sobre algo de que unha branca non admitía sentir gusto en foder, mentres ás negras gustáballe e por eso fodían con todos, con negros e cos maridos das brancas, quen o único que buscaban nelas eran as súas conas anchas, non estreitas coma as das brancas.

Esta linguaxe desinhibida é tal vez, inicialmente, o punto máis sorprendente do libro para un lector a quen quizais lle resulte estraño cando, por exemplo, ve o inicio do capítulo 3: «Foder. O meu pai gostaba de foder. Eu nunca vi, mas víase [...] Nunca percebi nada sobre isso de foder até aos meus sete anos».

Logo, a medida que avanza a historia, o relato vaise ampliando, principalmente co tema do colonialismo, o machismo, o feminismo; con textos escalofriantes sobre as relacións entre colonialistas e colonizados, entre brancos e negros, entre homes e mulleres. De todo eso fai Isabela Figueiredo unha disección, ou vivisección, chea de lucidez, iniciada na análise da propia auto-represión, cunha linguaxe estremecida, por veces chea dun lirismo que non aminora, senón que incrementa e fai máis visible toda a crueldade desa relación entre oprimidos e opresores.

“Caderno de Memorias Coloniais” xa foi publicado no ano 2009, sendo proclamado en Portugal, en 2010, un dos mellores libros da década. Para min resulta imperdoable non ter sabido antes desta obra e desta escritora mozambiqueño-portuguesa, de quen terei que me poñer a buscar axiña outros títulos. Se por casualidade alguén de vostedes aínda non coñece o libro, recoméndolle que o busquen e o lean tan pronto como poidan. (Hai tradución ó castelán, por se alguén ten problemas para encontrar o texto en portugués).

 

luns, 7 de xuño de 2021

FACENDO O CAMIÑO (15/2)

DE FRÓMISTA A CARRIÓN DE LOS CONDES

Pepe de Rocaforte

 


  Continuación do día 31 de maio –    A ruta transcorre agora pola beira da estrada C-980 e cando levamos cousa de dous quilómetros andados oímos ás nosas costas a bucina dun coche que nos pita con insistencia. Virámonos e vemos un taxi, un “Mercedes” negro, no cal veñen Jaime, Fernando e Luís, que nos berran e acenan cos brazos, “imos preparar o xantar máis adiante. Vémonos logo”. Moi ben, dicímoslle, pois ata logo. E deixámolos ir. Cando pasamos por Población de Campos, onde supoñemos que fican cociñando os tres colegas, decidimos proseguir a marcha, porque a estas alturas temos poucas ganas de xolda e  o malo desta, por outra parte boísima, xente é seren uns liantes. Se nos deixamos guiar por eles non sei se arribaremos a Compostela antes dun par de meses.

Son case as dúas da tarde cando chegamos a Villalcazar de Sirga, cunha  impresionante igrexa, baixo a advocación de Santa María a Branca. Este templo gótico do século XIII, rodeado, como a galiña polos pitos, polas escasas casiñas da vila, parece tan grande el só coma o resto da poboación xunta, e conta cunha  abondosa e literaria historia, desde as cantigas de Afonso X ó romance de Don Gaiferos de Molmartán.

Xantamos non lonxe da igrexa, no “Mesón de Pablo”, entre fotos de Lina Morgan, do mesoneiro acompañado polo presidente Aznar, e moitas outras con personaxes e personaxiños da mesma corda, que dan idea das preferencias políticas do pousadeiro. Non sentimos dor ningunha cando no cambio, ó pagarmos, nos devolven mil pesetas de máis. Non pasa nada, o aspecto desta casa di con claridade que teñen pasta suficiente, e coa caixa que fan a diario nin sequera se darán conta da diferencia. Certo tamén que cando nos decatamos do caso xa sairamos do local e non ía ser cousa de volver atrás por semellante minucia.

Despois de xantar achegámonos ó albergue onde, por un letreiro na porta, temos coñecemento de que non abre ata as cinco da tarde. Vai unha calor de canícula, así que buscamos a sombra duns pinos nun pequeno xardín á beira da igrexa, ou basílica, para desfrutar dunha pequena sesta. A mesma idea tivérona unha parella que se achega a confraternizar con nós. Son unha rapaza belga, que lle tira fotos e máis fotos á igrexa, e un “sevillano-francés” –así se nos presenta o colega–, con aspecto de hippy, ou bohemio, de longa melena e roupa esfarrapada, que camiña cun can, unha guitarra e unha flauta. Agora mesmo tampouco lembro o seu nome.

A Inma dálle mala espiña o mozo. Eu dígolle que son prexuízos tontos, pero ela non acaba de se convencer e insiste en que para evitar unha maior intimidade o mellor será proseguirmos a marcha. Por unha parte paréceme ben: sempre teremos máis cousas que ver en Carrión que aquí, onde xa coñecemos a igrexa doutra visita anterior. Pero, pola outra parte, facer agora seis quilómetros a pleno sol, co risco engadido de chegar a Carrión a unha hora na que será máis difícil atopar praza no albergue, tírame un pouco para atrás.

Chamo por teléfono ó albergue de Santa María del Camino e pregúntolle se aínda teñen prazas libres. Explícolle que estou en Villasirga e teño medo de arriscarme a chegar alá e non atopar onde durmir. Respóndenme que aínda hai unhas doce liteiras libres e eso acaba de nos decidir a soportar a panchada de sol pola beira da estrada.

A eso das cinco e cuarto chegamos a Carrión de los Condes. Nesta etapa despachamos corenta e cinco quilómetros no día, a distancia máis longa que percorremos nunha soa etapa do camiño e que non está nada mal para deixarnos un tanto baldados, pero que a Inma lle serve para lavar a mala conciencia arrastrada desde a etapa Navarrete-Nájera, de tan só catorce quilómetros, onde nos pasamos de preguiceiros e perdemos un día.

No albergue atopámonos con Naoba e Lucia, as dúas brasileiras que levaban uns cantos días camiñando por diante de nós (precisamente desde o día anterior a Navarrete). Pregúntolle por Manolo, o valenciano, de quen Marichu me dixera que ía en compaña de Naoba, e esta dime que efectivamente era así, pero el vai moi apurado e ó non lle poder seguir o ritmo hoxe ela ficou aquí mentres el proseguía ata Calzadilla de la Cueza. Tamén encontraremos a Manuel, o brasileiro fortachón que viaxa acompañado dun mozo australiano, quen seica tivo problemas en Burgos, onde sufriu un ataque epiléptico; pero xa está recuperado e, como di o brasileiro: “tudo vai óptimo”.

Á tardiña, de paseo pola vila, atopámonos co “sevillano-francés” do can e a guitarra. Camiña só, sen a compaña da rapaza belga. Pregúntolle como lle vai e di que anda buscando onde durmir, porque no albergue non o deixaron entrar co can e daquela marchou. Tamén nos encontramos con ¡Fernando, Jaime e Luís!, que finalmente viñeran cociñar aquí o año. Están no convento das monxas e, xa que non quixemos quedar a xantar con eles, convídannos agora a ir cear , porque lle sobrou máis da metade da comida. Non nos queda máis remedio que aceptar, merco por tanto unhas botellas de viño e alá marchamos onda eles.

No comedor das monxas atopámonos coa máis variopinta colección de peregrinos raros nunca vista ata agora, entre eles a moza belga da máquina de fotos a quen viramos en Villalcázar de Sirga. Pregúntolle como deixou marchar só ó seu colega e ela encolle os ombros, seica lle deixaban ter o can no garaxe, pero el empeñouse en telo onda si no dormitorio, ou nada, así que alá el.

Do resto, pegámonos unha opípara cea a base de año á burgalesa, ben regado por un tinto Rioja que nos deixou xusto a punto para pasar unha boa noite, a pesar do alboroto dun grupo de americanos, que debían estar un tanto colocados, empeñados cos seus berros en non deixar durmir ós restantes seareiros do albergue.

 (Etapa 16)