sábado, 6 de xaneiro de 2018

A paixón e a culpa



     Este Nadal souben a historia de dous norte-americanos que eran amigos desde hai máis de sesenta anos, compañeiros de escola e da mesma equipa de fútbol que compartían o descoñecemento da súa paternidade, un era adoptado e o outro non tiña pai coñecido polo que ambos decidiron inscribirse nun banco de datos de ADN con intención de atopar ós seus verdadeiros proxenitores, e entón o programa púxoos en contacto e descubriron que ambos os dous eran irmáns.
     Casos coma este ou máis complicados hai para todos os gustos, e a culpa non é de ninguén máis ca da forza das paixóns, do difícil que é controlalas, da vergoña e culpabilidade que provocan e do máis difícil que é recoñecer as súas consecuencias, que chegan a manifestarse máis aló dos seus actores nas seguintes xeracións.
     Contábame un amigo o caso acontecido cun compañeiro seu de estudios, que cadrou sentar nas aulas cunha rapaza con quen axiña chegou a intimar e facer boas migas, tanto así que non só comezaron a intercambiar apuntes e libros, senón que tamén algún que outro aloumiño, e tanto era o gusto dun polo outro que xa era normal que entrasen xuntos nas aulas, que saísen xuntos e ata que xantasen xuntos, ata que este amigo meu se decatou e o advertiu, que non podía seguir con esa moza, porque ambos eran irmáns. Nas respectivas vilas sabíano todos, agás eles dous, porque as consecuencias dunha paixón son o secreto peor gardado do mundo.

     Do complicado que é o apaixonamento cos seus flocos económicos ou de comenencia, temos unha boa ringleira de casos en cada vila e en cada novela, película ou peza teatral. Entre fillos ventureiros, silveirentos e lexítimos, de amor e de necesidade, podemos abrir o libro de nunca acabar, con casos tan entrambilicados como que desaparezan os cadáveres do camposanto para que non se poida descubrir o ADN. E das reviravoltas que isto dá temos a historia que se conta na peza teatral de Tracy Letts “August: Ousag country”, ou en “Os Maias” de Eça de Queiroz. Conflitos que son consecuencia de actos nunca confesados nin recoñecidos, que abocan a  unha paixón amorosa entre irmáns e nos lembran a cantidade de casos de endogamia que se poden dar por descoñecemento ou descontrolado apaixonamento, levando adiante un amor que nalgún momento alguén prohibe de forma drástica por un motivo tan involuntario entre eles como a súa relación de consanguinidade. ¿Cantos casos non haberá que sen sabelo xuntan os xens paternos (os máis doados de agochar) ata provocar iso con que nos ameazaba a Igrexa de que o incesto xera monstros, ou como nos advertía a filosofía do refraneiro: “Nas orellas ou nos pés has semellar de quen es”?.

Sexa como sexa, a endogamia, con bula ou sen ela sempre estivo aí, xa fose para perpetuar a unha familia no trono ou para xuntar terras e territorios, no antigo Exipto e na realeza europea.
     A endogamia, é un tabú cuxo caso máis sonado é o dos veciños de Cambre, Daniel e Rosa, que cando se namoraron non sabían que eran irmáns, porque un criouse nun orfanato e outro coa nai despois de que seus pais se separasen, pero cando o souberon xa era tarde, xa o amor prendera con toda a forza e non tiveron valor para separarse.
     Como se dun pecado capital se tratase, contra a calor da paixón necesítase a frialdade da displicencia. Pero é tan difícil...

 (Este artigo foi publicado la sección de Lingua Proletaria en La voz de Galicia, edición de Barbanza)

xoves, 4 de xaneiro de 2018

ARTURO BALTAR


Por Pepe de Rocaforte
  
Infórmame un amigo do falecemento de Arturo Baltar, sucedido xa o pasado 18 de decembro. O aburrimento que me causa a lectura de xornais é culpable de me chegaren con tanto retraso as noticias, aínda que habitualmente tampouco é tanta a perda que tal retraso me ocasiona. Neste caso, por exemplo, o artista ourensán tivo para min preto dun mes máis de vida, pouca cousa para un home multicentenario coma el, pero algo é algo.

     Non recordo ter visto nunca  a Arturo Baltar. O seu aspecto físico érame descoñecido (1), aínda que a voltas coa memoria creo lembrarme de ver unha foto súa en “La Región” hai xa moitísimo tempo, ilustrando unha entrevista na que confesaba ter cincocentos anos, situando a data do seu nacemento alá por tempos dos Reis Católicos ou cousa así.
     Pero se en persoa non o vin nunca, a súa obra vina e admireina nunhas cantas ocasións, unha das últimas nunha ampla mostra feita na Casa Simeón de Ourense, non me acordo agora en que ano.
     Tampouco lle podo poñer data á primeira vez que visitei unha exposición súa. Debeu ser alá a fins dos anos cincuenta ou principios dos sesenta do século pasado, a celebrada no claustro do Museo Arqueolóxico de Ourense, institución dirixida naquel entón por don Xesús Ferro Couselo.
     Desa exposición lembro, entre outras cousas, a iluminación das figuras feita con candiles antigos propiedade do museo. E gardo sobre todo a impresión producida por aquela fermosísima colección de figuras de barro, que me levou a escribir un poema en verso sumamente libre ou, tal vez mellor dito, en “prosa poética” ó estilo das versións ó castelán de Rabindranah Tagore feitas por Zenobia Camprubí, que eu amaba (e imitaba) naquel tempo.
     A miña última visita á obra de Baltar fíxena na antiga capela de San Cosme e San Damián, onde despois de admirar o seu famoso nacemento, botei un tempiño de conversa co mozo que atendía o local, quen me contou unha reste de anécdotas e afeccións do escultor, entre elas a de paseante incansable, que comparto.
     Aquel mozo díxome que o Nacemento de Baltar permanecía aberto todo o ano, pero agora nas informacións que acabo de repasar observo que volveu cerrarse, para abrir só polo Nadal, Fin de Ano e Reis. Unha perda para quen nos achegamos a Ourense noutras épocas do ano. ¿Tanto custaría ter aberto a diario, anque só fose durante un pequeno espacio de tempo, a capela da praza de San Cosme co Belén que lle dá sona?
(1)       Acabo de ver en internet unha boa reste de fotografías de Baltar e xa me podo facer unha boa idea do seu aspecto.