A sorte dos pitos

   

 

     Din que as casas onde aniñan as andoriñas son bendicidas pola sorte, e como para facer o seu niño necesitan un aleiro que só teñen as mansións e os pazos, quedan excluídas das bondades da fortuna as choupanas e os fogares pobres.

Tamén din que a sorte véndese cara, e por iso se busca nos máis insólitos lugares e se anuncia baixo os máis estraños indicios, xa sexa pisando bosta ou que unha gavota defeque sobre o noso gabán, vendo un paporrubio cantando cara nós ou cando somos abordados por un soño escatolóxico como aviso de que o bo fado se nos acerca, mentres que se no noso soño nos atopamos rodeados de moedas, a riqueza afastarásenos por algo que nin o doutor Freud foi quen de explicarnos en ningún momento, como tampouco nos soubo dicir por que teñen os excrementos unha simboloxía tan positivista.

Alguén dixo que a sorte é un froito que cae de maduro, pero as présas por acadala fan que nos fiemos máis dos amuletos ca de labrar o seu camiño ou abonar o seu horto, intentando procurala de mil maneiras diferentes, xa sexa con rogos e velas ou con artes enganosas, e así como ninguén quere que se lle cruce un gato negro no camiño, agárdase ter diante a un chepudo sobre quen pasar a quiniela, o décimo de lotería ou o cupón agoirando que a malformación sirva de talismán para atraer ós fados da boa ventura.

Así de inxenua é a ilusión pola que nos agarramos a calquera suposto para darnos ánimos, tal aquel amigo que, como o día que o seu equipo gañou un trofeo levaba un gorro coas cores e o escudo do club, non deixaba de ver partido se non poñía o mesmo pucho; e cando a pesares diso acabaron descendendo de categoría, el botáballe a culpa a que o puxera mal ou que non o lavara co deterxente de sempre.

Agora que estamos nas celebracións do domingo de Ramos, lembramos aqueles costumes de competir por ver quen levaba a oliveira, a palma ou o loureiro máis grande, e tamén as pelexas que entre os rapaces se armaban a base de ramallazos, no momento de entrar na igrexa, tras a procesión, abríndose camiño para facelo a carón do sacerdote, o líder espiritual da parroquia, porque, segundo a crenza popular, era a maneira de acadar “a sorte dos pitos”, esa especie de gracia non buscada, a dos inocentes e imprudentes que a pesar de non gardar as mínimas precaucións, sempre están protexidos pola nai galiña. A sorte que dá estar a carón do xefe ou baixo o aleiro dunha casa rica. E supoñíase que esa sorte ía permanecer durante o resto do ano, considerando que ó gañador desa entrada triunfal era unha especie de adaíl da divindade, porque aínda sen ter o ramo máis grande demostraba ser o mais forte.

Á fin, todos eses símbolos, avisos ou crenzas só son andrómenas para aportar ilusión á hora de loitar na procura de algo tan esquivo como é a sorte. Algo que se envolve con toda clase de amuletos, signos, soños e coincidencias insólitas nas que acabamos crendo, non por unha demostración empírica do seu efecto, senón porque sendo tan supersticiosos como somos, dámoslle máis valor ás casualidades que a lóxica.

(Este artigo foi publicado na sección Lingua Proletaria, na edición de Barbanza de La Voz de Galicia).

 

 

ESCULTURAS CON LIBROS

Por Pepe de Rocaforte

 

Tal vez polo feito de non se ver con frecuencia, ou polo menos eu non ter visto moitas, cando encontro por aí algunha escultura dunha personaxe cun libro nas mans, trato de me informar un pouco da súa historia e gústame tamén xogar a imaxinar que libro podería estar lendo a persoa esculpida mentres posaba para o escultor.

Así facía hai cousa de catro anos cando neste mesmo blog contei o meu encontro, no templo de Santa María dos Anxos, en San Vicente de la Barquera, da escultura, obra de Juan Bautista Vázquez “El Viejo”, en postura sedente ou medio deitada, de don Antonio del Corro, crego e inquisidor cántabro, que viviu a cabalo entre o século XV e o XVI. Entón inclineime polo fácil e supuxen que aquel nobre crego estaría lendo o “Malleus maleficarum”, cando o máis probable sería que estivese botándolle unha ollada a unha edición dos “Carmina priapea”. Ou ós “Milesiae fabulae” de Arístides de Mileto.

A escultura de don Antonio del Corro levoume a outra un pouco anterior, de fins do século XV, na catedral de Sigüenza, en postura similar a do inquisidor cántabro, e na que se representa a Martín Vázquez de Arce, máis coñecido como “O doncel de Sigüenza”, obra dun autor descoñecido, que puido ser tal vez Sebastián de Almonacid, ou polo menos é a el a quen se considera como o escultor máis probable deste fermoso monumento.

No caso do doncel Vázquez de Arce pensei nun primeiro momento que podía estar lendo unha colección de poemas amorosos. Se fose galego non dubidaría na elección: unha escolma de cantigas de amigo. Finalmente decidinme polo “Amadís de Gaula” ou o “Palmerín de Inglaterra”, máis acordes co equipamento guerreiro do mozo.

Pero se de equipamento guerreiro se trata, vénme á cabeza unha escultura que vin hai pouco nos xardíns do Campo da Igrexa, de Portugalete: o monumento erguido á memoria de don Lope García de Salazar, obra de Lourdes Umerez, e que pode vostede contemplar aquí ó lado, en postura non moi cómoda para ler, sobre todo se pensamos que estaba poñendo un ollo nas páxinas do libro mentres co outro outeaba o horizonte non lle fose aparecer no momento menos pensado algún dos seus numerosos inimigos, para quen tiña a man na empuñadura do coitelo de matar os porcos colgado da cintura.

Este García de Salazar, seica o primeiro historiador de Biscaia, autor de “Las Bienandanzas e Fortunas”, sobre as guerras dos bandos nobiliarios biscaíños nas que el tomou parte. Foi autor tamén dunha “Crónica de Vizcaya”. Un destes dous libros debe ser por tanto o que mantén man en alto como para deter con el a ofensiva dos seus inimigos.

O que non sei é de onde podía sacar o tempo este señor que disque tivo cento vinte fillos, sen contar os lexítimos (a non ser que a cousa se trate só dunha típica fanfurriñada vasca); porque entre eso e ter logo que matar inimigos para facer sitio en Euskadi a fin de acomodar a súa descendencia, xa me contará vostede cando se podía poñer o home a escribir.

En fin, para acabar co de hoxe boto man de Ignacio Aldecoa, a quen lle dedicaron unha estatua, obra de Aurelio Rivas Varela, no Parque da Florida de Vitoria. E Aldecoa, para se despedir, vaime ler uns fragmentos dunha novela súa, que lembrándoa desde o Mirador do Río, na illa de Lanzarote, me fixo pasar unha media mañá coa ollada perdida alí enfrente, na cativa illa de Alegranza perdida no medio do mar:

«Los Corrales, La Caleta del Sebo, el Barrio Verde, Pedro Barba. No son sólo nombres para la memoria. Repito los nombres a media voz, buscándole su sabor y su sentido [...] Mañana, poco después del amanecer, la escuadra bombardeará, en sus habituales ejercicios de tiro de esta época del año, el roque del Este, el más despegado de archipiélago. Mañana, poco después de que amanezca, dejaré la isla». (Final de “Parte de una historia”).

E final tamén da miña colaboración semanal. Unha aperta moi cordial.

 

As chuvias de abril

A finais de marzo, xusto antes do abril das augas mil, os sacerdotes de Cibeles convocaban ós devotos romanos para acompañar á deusa ata a beira dun río onde tiñan por costume somerxela para propiciar a chuvia. Chamábase a festa da Lavatio, e na procesión de acompañamento, tanto devotos como sacerdotes cantaban e tocaban instrumentos musicais ó tempo que lle pedían a súa mediación como nai da natureza para que o ceo regase os campos. Logo, cando chovía, ninguén pensaba no anticiclón das Azores nin na borrasca do Atlántico Norte, senón que a deusa agradecía a homenaxe musical dos seus acompañantes e o baño no río.

As chuvias de abril considerábanse un favor da divindade, e non había ano en que os labregos se esquecesen de sacar a esta deusa avogosa da fertilidade da terra; pero pasaron os romanos, viñeron os cristiáns e seguiron os rituais, tomando o relevo as santas e os santos patróns de cada parroquia, substituíndo ós antigos deuses e deusas, como protectores atentos ás necesidades da veciñanza.

Cóntanos Xulio que na súa parroquia, ata ben andado o século XX, cando o tempo de sol se alargaba en demasía, levaban ata o río do límite parroquial a san Pedro, a quen lle poñían unhas espigas de millo entre as chaves e alí mollábanlle a cabeza para que propiciase a demandada rega celeste. Asegurándolle quen lle contou deste antigo costume, que o patrón era tan eficaz, que moitas veces, cando volvían para a igrexa, xa lles chovía no camiño.

Todo isto era antes de que Mariano Medina nos informase ó final do Telediario de por onde viñan as nubes e o vento segundo lle contaban desde o barco K ancorado a poucas millas de Fisterra. Pero mellorou a tecnoloxía, viñeron os satélites meteorolóxicos, ós que todos temos acceso desde os nosos móbiles, e xa podemos adiviñar que roupa imos poñer dentro dunha semana. E entón empezaron a perder creto aqueles rituais nos que crían os nosos antepasados, e a xustificar as razóns científicas polas que hai meses ventosos e outros chuviosos, e lembrámonos de como xa os adiantados e racionalistas franceses do século dezaoito aprenderan a nomear os meses segundo o tempo que acostumaba a ser predominante, brumario, frimario, nivoso, pluvioso, ou ventoso, nomes definitorios que xa nos din o que se esperaba sen necesidade da intervención de ningún santo. E entón, cando no parladoiro do xoves nos contan desa antiga procesión de impetración da chuvia, tamén nos di Xulio que, segundo aseguran as malas linguas, aquel cura da súa parroquia, a quen trataban de caloteiro, tiña unha norma para converter unha petición en milagre, pois cando os veciños lle ían con tal petitorio, este pedía antes facerlle unha especie de novena ó santo, para ir preparándoo, para que non lle collese por sorpresa a Lavatio, e cada serán xuntaba ós veciños rogándolle na mesma igrexa parroquial, ata que un día, de súpeto, mandaba tanxer as campás e convocaba a todos para a procesión rogativa; porque o moi pillabán observaba o campo buscando pistas máis ou menos lóxicas (a Curota con touca, auga moita ou pouca), e cando sentía grallar á pega rabilonga, sabía que o animal ventaba a chuvia, e daquela ese era o día da procesión e o éxito da rogativa estaba garantido.

(Este artigo foi publicado na sección Lingua Proletaria, na edición de Barbanza de La Voz de Galicia).