Valera e o galego

 

Estes días andan as letras hispanas de celebración co bicentenario do nacemento do escritor e diplomático Juan Valera (18/X). Un intelectual que ocupou varias embaixadas, pero talvez fose a súa estancia en Lisboa a que lle deu un amplo coñecemento sobre a literatura portuguesa. El e Murguía podían ser amigos, á fin, ambos eran dun tempo, eran de tendencia liberal e gustaban da literatura e da historia, pero o cordobés era amigo da Pardo-Bazán, e iso, para o Patriarca era algo difícil de asumir.

En 1896, este escritor e diplomático, fíxose eco, na Revista Crítica de Historia y Literatura, do libro do Padre Blanco García, La literatura española en el siglo XIX, e ó referirse ó galego vén dicir algo así como que só serve para escribir cousas graciosas pero sen sustancia, e iso ó grupo de galeguistas que se reunían na Cova Céltica, non lles gustou. Podían pasar por alto que se lle chamase dialecto ó galego ou que o noso idioma só sobreviviría se se arrimaba ó portugués, de feito, cinco anos antes, en Tui, Murguía xa dixera que o portugués era o exemplo vivo do que puido chegar a ser o galego se non se corrompese con voces e xiros casteláns, pero non podían permitir que se dixese que só servía para falar entre os paisanos menos cultos da sociedade. E como o Patriarca era deses ós que non lle para o pan no corpo, o 15 de agosto dese ano, replicoulle a través de La Voz de Galicia.

A Murguía doeulle a discriminación que se facía con respecto a outras linguas do Estado así como non recoñecer o Rexurdimento, do que el era un dos seus principais impulsores, e pon como exemplo da importancia do idioma o Divino Sainete de Curros ou citando sen nomear a Rosalía, dado o alto sentido poético de ambos. Non admite que o noso idioma só sirva para facer poesía idílica, popular e pouco seria, ou que os poetas galegos só usan unha xerga inventada por eles. A réplica de Murguía céntrase en reprobarlle que desprece os éxitos da escrita para reducilos ó mínimo posíbel, ou que, cando os houbo, só fosen, segundo a opinión do diplomático, froito da casualidade, fortuítos e inmerecidos por faltarlle a este idioma unha literatura culta. Murguía, tras poñerlle exemplos de escritores que usaron o galego incluso nos chamados séculos escuros, acaba por dicirlle que o que realmente necesita un idioma para manterse é uso, e con iso vén todo o demais. Así, referíndose ós poetas, di Murguía que para expresarse de maneira moderna, houberon de abandonar o artificial dunha lingua que non lles é propia, onde só cobraba valor o rumor das palabras, para acollerse ó máis sincero e sentimental, como é a lingua materna.

Por desgraza aínda hai persoas que seguen pensando como Valera.

Tras o artigo de Murguía, o cordobés replicaralle neste mesmo xornal, dez días máis tarde, facendo fincapé nos mesmos argumentos e insistindo en que aprecia o galego cando toca temas “cándidos y sencillos”, pero non cando se mete en temas profundos porque, ó seu entender, iso ameaza a unidade nacional. O diplomático aducía que, coma en Babel, os idiomas separan. Non tiña en conta que en Pentecostes os apóstolos recibiron o don das linguas. 

Francisco Ant. Vidal

(Este artigo foi publicado na sección Lingua Proletaria, na edición de Barbanza de La Voz de Galicia).

 

 

Santo Olaf

 

Se hai un santo ó que nunca lle rezaremos, ese é santo Olaf, quen ademais de santo foi rei de Noruega, pero deixou moi mal recordo entre os galegos, cando quixo remontar o Miño para facerse coas riquezas dos conventos do interior, destruíndo ó seu paso a cidade de Tui e a súa catedral, secuestrou, matou e esfolou a todos cantos se lle puxeron diante, e, finalmente, un 16 de outubro, estando na corte do duque Ricardo de Normandía, aceptou o bautismo e obrigou ós seus súbditos a facer outro tanto.

Olaf Haraldsson, moitas veces confundido co seu colega e sogro, o sueco Olaf Skötkonung, xa embarcara como pirata viquingo cando tiña once anos, percorreu as costas europeas e cóntase, nalgunha das sagas que lembran as súas fazañas, como en certa ocasión, cando aínda era devoto de Odín, tras asaltar as aldeas que asentaban nas costas dun estreito fiorde, ó querer saír encontrouse co paso cortado na boca do mesmo, por grandes pedras que os nativos puxeran para evitarlle a fuxida, e entón el, invocando ós seus deuses, pediu que subise a marea para poder salvar os obstáculos, o que os seus devotos comparan co paso de Moisés polo mar Vermello. Noutra ocasión, cando soubo que a súa adega quedara baleira, mandou encher os bocois de auga e estes, ó momento, convertérona en cervexa.

O que si é certo é que Olaf molestouse moito por aprender do cristianismo, non só os seus mitos senón tamén a organización dos reinos cristiáns, e así se conta da ocasión en que viaxando polo Mediterráneo se lle apareceu en soños un tipo barbudo e rodeado dunha luminosa aura que lle aconsellou volver a Noruega para ser rei. E foi daquela cando, de regreso, parou no ducado de Normandía e se bautizou.

Buscando a unificación con Suecia, decidiu dirimir co rei, seu futuro sogro, mediante unha partida de dados, a quen lle pertencía o territorio. Aquel axitou o gobelete e saíronlle dous seises, entón o noruegués, invocando ó deus cristián, lanzou os seus e milagrosamente un dos dados partiu, saíndo, no enteiro un seis e no roto un seis nun dos anacos e un un no outro. Logo todo se amañou cunha voda.

Como é propio das haxiografías, son moitos os milagres e portentos que rodean a súa vida, como o acontecido no momento de morrer, cando se escureceu o ceo e houbo unha terrorífica tormenta; e iso foi durante a batalla de Stiklestad, no 1030, onde morreu invocando á divindade cristiá; e contan que un cego que por alí andaba, o lavar os seus ollos co sangue do finado, recuperou a vista.

Dada a traxectoria deste santo, é de supoñer que o seu cristianismo se fundamentaba máis en atar en corto ós seus súbditos, a quen ameazou con executalos ou mutilalos se non se bautizaban e cumprían coas leis dos bispos, polo que, ó ano de morrer, no 1031, foi canonizado e a súa tumba converteuse nun lugar de peregrinación.

Aínda así, e a pesares de que en Cavarrubias (Burgos), lle erixiron no 2011 a única capela da península dedicada a el, en Galicia non coñezo ningunha imaxe súa, en ningunha igrexa, ermida ou catedral, e é que, por moi santo que sexa, tiña moi malas pulgas e non deixou moi bo recordo entre nós.

Francisco Ant. Vidal

(Este artigo foi publicado na sección Lingua Proletaria, na edición de Barbanza de La Voz de Galicia).