Medo ós libros

 

Un veciño palmeirán, emigrante en USA, cóntame que alí os republicanos acusan os demócratas de pór a progresistas nas bibliotecas o que me lembrou aqueles anos en que por moi mal que ardesen, os libros acababan na fogueira, seguindo aquel consello que se recolle no Eclesiastés da Bíblia, que o moito ler é un castigo para o corpo, ou cando advirte: “Teme a Deus e observa os mandamentos, iso é todo o que se precisa”. Bo é que logo chegou Tomás de Aquino recomendando terlle medo ós homes dun só libro. E fixérono santo.

Non queda lonxe aquel tempo en que as librarías tiñan un cuarto secreto ó que se accedía con salvoconduto, ou cando para pasarlle un libro a un amigo había que facer un percorrido por etapas camuflándoo de tenta en tenda ou de bar en bar para despistar á policía, sempre vixiante para que non nos contaminásemos coas “malas” ideas que viñan do estranxeiro.

 Hai algúns anos, no metro en Madrid ou en Barcelona, unha alta porcentaxe dos viaxeiros ía lendo algún libro, agora van mirando o móbil. E eu sigo pensando que os mellores libros son aqueles que lemos sen estar obrigados a facelo e nos sorprenderon, o cal non nega a sentencia do bacharel Carrasco, ou quen queira que antes del o dixera, que non hai libro malo, porque ata estes nos ensinan o que non está ben.

Nos meus primeiros anos de instituto, a persoa encargada da biblioteca do centro nin se molestaba por aconsellarnos lecturas, para ela era unha actividade máis, non sei se remunerada ou non, e eu pasaba, motu proprio, dunha biografía de El Cano a unha selección de lendas ou unha aventura de Xulio Verne. Escollíaos por curiosidade, e son dos que máis reteño na miña memoria.

Supoño que quen agora se encarga das bibliotecas de colexios e institutos  será máis atento cos usuarios. Aínda así os índices de lectura están moi por debaixo do desexábel. Ós alumnos recoméndanselle lecturas que moitos resumen cun “corta e pega” sacado desa páxina auto denominada el rincón del vago, para xustificar un aprobado inútil. Porque a lectura obrigatoria só fomenta aborrecemento e antipatía.

Dinme que a consellaría de educación, para levantar as estatísticas, pretende aplicar nos centros educativos unha hora de lectura. E benvida sexa, pero habemos de preguntarnos se vai ser de lectura libre, se vai ter exames, se só é para fomentar o debate ou para quitarlle ós cativos horas de recreo. E se dubido da súa eficacia, é porque non é o mesmo ler por obrigación ca facelo accedendo ó libro por curiosidade tras algún debate, por consello dun entendido ou dunha charla entre amigos, por iso estimo tanto os clubs de lectura onde os debates nos abren fiestras insospeitadas. Na miña última experiencia como invitado a un deles, aínda que o tema central era o valor das cartas, acabamos falando da importancia das redes e da idade a partir da que armar ós adolescentes con teléfono móbil. Que tamén é un tema interesante.

Os libros son manancial de conversa, e como aconsellaba con certa sorna Leonardo F. De Moratín, sempre é bo ter a man un libro, aínda que só sexa para baterlle con el ós ignorantes.

Francisco Ant. Vidal

(Este artigo foi publicado na sección Lingua Proletaria, na edición de Barbanza de La Voz de Galicia).

 

As montañas e a divindade

               

Por ese vello costume de supor que os deuses habitan en estancias celestes, os altares sempre están nalgún lugar alto, e as capelas tamén procuran algún outeiro onde os devotos tratan de aproximarse o máis posíbel a esa suposta morada celestial. Con iso cumpríase coa premisa fundamental de amosarlle ós devotos o difícil que é encontrarse cos divinos seres nos máis altos cumes do mundo. Por certo, un atranco que lle impide ou complica o acceso a anciáns, enfermos e eivados.

Exemplos desta preferencia polos outeiros non faltan, pois se os clásicos nos falan do Olimpo cos seus pazos para Zeus e toda a familia, sen saír da nosa bisbarra temos a santo Alberte, quen herdou dalgún predecesor seu o alto da Conlleira, en Ribeira. Abraham non fixo o seu famoso sacrificio á porta da casa, senón que subiu ó monte Moria, para estar máis preto do seu deus, e o mesmo Moisés tivo que subir ó Sinaí para recibir as ordes divinas gravadas en pedra. Así mesmo, nas igrexas, o altar tamén está nun lugar máis alto, ó que se accede, polo xeral, por un número impar de chanzos, non só para que os fieis vexan o ritual, senón tamén para simbolizar esa aproximación á morada divina.

No monte Carmelo, onde é fama que a Virxe inspirou a un grupo de monxes para fundar a orde dos carmelitas, había un altar dedicado ó deus da Biblia, pero antes, no mesmo lugar rendérase homenaxe ó deus Baal adorado por fenicios e caldeos como deus da fecundidade.

En Petra había que subir mil chanzos de escada para acceder ó lugar onde era máis doado ter contacto coa divindade, e fóra do mundo greco latino tamén maias e aztecas buscaban para o seu contacto cos deuses os lugares máis elevados posíbeis, naturais ou construídos por eles.

Pero cando o acceso ó monte non é doado, ou os crente non están polo labor, entón é a divindade quen baixa a encontrarse cos seus devotos, como cada segundo domingo de maio se celebra no cruceiro de Moldes, na Pobra do Caramiñal.

Segundo a lenda, ante a imposibilidade de pór orde nun grupo de rebeldes e descridos, foi o mesmo Xesús quen baixou dende a Curota para amoestar a aqueles, e no seu paso por Moldes encontrouse con súa nai, quen lle pediu que non fose moi duro co castigo. A lenda é moi coñecida: despois de ver o pouco respecto que os moradores da mítica cidade de Valverde lle prestaban a Xesús, este decidiu castigalos ó estilo do deus do Antigo Testamento, como  en Sodoma e Gomorra, cunha chuvia de lume e pedras que sepultou a cidade no que algúns pensan que hoxe son as dunas de Corrubedo, e cando a Virxe contemplou a magnitude da desgracia, virouse de costas ó mar proclamando con doídas palabras: “Non quero ver tal nin tal ver”. Algún experto en toponimia debería aclararnos se o nome do lugar de Bretal deriva ou non desa frase apocalíptica.

Do que xa non falan as lendas é de se Xesús volveu á súa morada pasando de novo ó lado de súa nai e se, de facelo, ela lle dixo algo, porque como fillo non foi moi obediente que digamos. 

Francisco Ant. Vidal

(Este artigo foi publicado na sección Lingua Proletaria, na edición de Barbanza de La Voz de Galicia).