Por José Mª
Monterroso Devesa
Alá se nos foi o Xocas.
Xaquinciño amigo, outro máis que se vai.
Vinte por derradeira vez na tua casa da bela Pontevedra o
Dia da Galiza Mártir 2013.
Como nos víramos tantos anos naquelas ofrendas a Bóveda
no camposanto pontevedrés.
(Falar, falamos “polo aramio” un par de veces máis).
Agora pillásteme destoutra banda.
Como para amortecerme o mal trago.
O oceano pon una barreira física.
O océano, tamén, é navegable para os pesares.
E se non, que llelo pergunten aos millóns dos nosos
emigrantes.
Nel non afoga a mágoa, ela abrolla, como diría Castelao
en falando do viño.
Dígocho como bo catador e bo gurmé que foras.
Xaquín d’O Facho por trece anos, se cadra onde máis feliz
foste (fora a docencia da Sexoloxía), seguramente máis feliz que nas tuas
viaxes profisionais tras dos médicos.
Xocas argallando o precursor Concurso de Poesía Nova O
Facho.
Xaquín integrando a actividade teatral da asociación.
Xocas con solución para todo nos momentos difíceis da
nosa cara agrupación.
Xocas pondo o ombro na editorial musical Ruada.
Rendémoste homenaxe cando partiste para a cidade do
Lérez.
Felipe Senén insistíame estes últimos anos na necesidade
de brindarche outro recoñecimento.
Desfrutamos contigo en Merza a homenaxe que recebeste do
Concello de Vila de Cruces.
Xeneroso Xaquín que nos abriste as portas da casa
petrucial desa Merza fermosa, xa nos tempos da tua garimosa mai a quen tanto te
imitabas, casal con reminiscencias da Condesa dona Emilia, tua parenta.
Onde nos convocaste tantos veraus á beira do rio Toxa ou
en Carboeiro, bañado polo Deza, mosteiro do que foste amigo.
Algunha vez, lémbraste. Xocas?, acudimos aos xenerais dese Entroido.
Fican fotos (grande invento).
Do moito que sabías, Xaquín, apenas publicaste una
monografía de Merza… na que figuran, como non, os teus amigos costumeiros.
Resta publicarse o teu estudo sobre as bandas municipais:
deberíamos encargarnos diso eses amigos: qué menos!
Fixérasme un retrato instantáneo a lápiz do que tanto
gostei que o incluín en máis dun papel con letras miñas.
Tentei retribuirte, Xocas, cun soneto “en clave amical”,
coa pretensa solenidade das vellas apoloxías, un pouco en serio outro pouco con
humor.
Fican libros que me trouxeras de Venezuela, engaiolado
como viñas con aquelas reiteradas xornadas americanas.
A tua xenerosidade, Xaquín, permitiume ir, no teu lugar
(ti o presidente, eu representando a O Facho) ao Recife pernambucano, coa
concreta misión de achegar aló o libro galego.
Querendo, en fin, lembrar as tuas variadas facetas, é de
supor que esquezo o miolo da persoa: é que non é doado evocarte mellor neste
momento de impacto emocional.
Ficas ti mesmo entre nós (e en Pilar e teus irmaus) até
que, ao noso turno, nos vaiamos indo para ese mundo descoñecido “alén das
estrelas”…
