UNHA VOLTA CO SANTORAL

Por Pepe de Rocaforte

 

O outro día, cando lle daba un repaso a algúns nomes curiosos, dei con  Apapucio, un santo(?) que na miña infancia entraba a miúdo nas conversas dos rapaces, non podo lembrar en que ocasións nin a propósito de que, porque non teño memoria onde gardar tanta minucia.

O tal Apapucio seica foi un santo de quen a día de onte, excepto o nome, ignorábao practicamente todo, polo cal, como fago case sempre en ocasións semellantes, axiña fun buscar información en internet, onde atopei algúns interesantes datos.

O primeiro texto que encontrei relacionado con San Apapucio, que por certo non aparece para nada na voluminosa “Lenda Dourada” de Giácomo de la Vorágine, pareceume de entrada un tanto desalentador («Apapucio, nome de orixe descoñecida»); pero logo o redactor animábase a se estender un pouco máis. E nese pouco máis refería que nun momento dado da súa vida o bo de Apapucio tomou a decisión de se retirar ó deserto para facer meditación e penitencia case completamente espido, supoño que por causa da forte calor reinante naqueles areais, debido á cal o único atuendo utilizado polo santo para protexer o seu corpo era un sombreiro, paréceme que de palla, na cabeza, e nos pés unhas sandalias, creo que de coiro de dromedario, para aturar a calor da area.

Desta guisa se atopaba o bo do santo eremita cando un día o demo, porque outro non podía ser, lle enviou de visita dúas mulleres lixeiras de roupa que seica andaban á busca dun sitiño ó xeito para tomar o sol e ver de se poñer un pouco morenas, porque non lle gustaba levar a pel máis branca que as cimas do Mulhacén e o Aneto.

Ó velas diante o santo ocultou rapidamente co sombreiro as súas partes pudendas. Unha das mulleres preguntoulle entón para onde quedaba o norte e o servizal Apapucio levantou o brazo correspondente para lle mostrar a dirección solicitada, momento que a outra muller aproveitou moi ladina para lle preguntar por que lado cadraba logo o sur. E daquela Apapucio levantou o seu outro brazo para lle indicar o novo enderezo solicitado.

Chegado a este punto xa vostede pode imaxinar, estimado lector, a postura en que ficou o santo, cos brazos en cruz e o sombreiro ¡¡¡prodixiosamente!!! suspendido no aire sen lle caír ó chao e deixarlle a gaita ó aire. Acababa de se producir un milagre divino. O Maligno fora, unha vez máis, derrotado.

Así e todo, despois desta experiencia Apapucio, por se acaso, decidiu abandonar o seu retiro desértico e, segundo apuntan informacións, para min non moi fiables, achegarse a Cáceres, onde fundou o seica hoxe coñecido como Mosteiro de San Apapucio, anteriormente Mosteiro de San Apolonio, punto tamén para min con escasa credibilidade.

Segundo a tradición, a San Apapucio os seus discípulos, supoño que despois da súa morte, aínda que de fixo non o sei, amputáronlle a minga desde a raíz ata o prepucio e procederon logo a cortala en rodelas que serían enviadas como reliquias ós distintos lugares onde era venerado o santo, reservando o anaco de maior tamaño do milagroso membro para a catedral de Castilla-La Mancha, que supoño que se tratará realmente da catedral de Toledo.

E aquí paréceme que será cousa de deixar esta historia porque as miñas dúbidas con relación ó caso son a cada paso maiores. E mellor será non proseguir coa historia.

Santo Olaf, azoute de cristiáns

    

Non sei de ningunha imaxe de santo Olaf en terras de Tui, porque este santo, a quen o calendario cristián celebra o 29 de xullo, non ten moi boa prensa entre os tudenses.

Coma todos os nórdicos tiña a mala fama de andar arrasando aldeas e cidades investido na condición de viquingo, que viría a ser como pirata na terminoloxía que acabou impoñéndose para definir a aqueles homes e mulleres procedentes dos fiordes, botados á ventura do mar na procura de novos lugares de asentamento, terras máis cálidas e doadas de traballar a troco de prestar servizos espada en man no conflitivo mundo que lles tocaba vivir, pero cando a fame apertaba tamén asaltaban a quen fose e onde fose amparándose nas imaxinadas mensaxes dos seus deuses contra todo aquel que non rezase coma eles. E nisto non eran distintos dos cruzados ou dos sarracenos. E Olaf, quen en vida non foi ningún santo, prestaba a súa man de obra, espada en alto, a quen a solicitase a troco de fincas para xubilar ós seus feridos de guerra, anciáns ou viúvas con orfos, e algún que outro botín para comerciar nas feiras.

Así nolo narran as sagas nórdicas, tan cargadas de fantasía como as haxiografías cristiás, falándonos de grandes heroes, conquistadores astutos e valentes homes e mulleres agraciados polos seus deuses, que en máis dunha ocasión baixaban á terra para loitar man con man cos seus protexidos, abríndolles camiños incribles entre a néboa ou soprando nas velas dos seus barcos para levalos a bo porto. E un deses grandes heroes era Olaf Haraldsson a quen o mesmo Odín sacou da trampa dun fiorde atascado con pedras para obrigalo a encallar, pero o seu deus, facendo subir a marea como o deus bíblico fixera contra os exipcios que perseguían ós hebreos, habilitoulles un paso franco.

Nesa ansia de conquista e procura do benestar aseguran que foi el quen chegou a Tui, púxolle sitio á cidade, arrasou todo e secuestrou ó mesmo bispo, polo que Tui perdeu a súa condición de cidade episcopal e pasou a depender durante varios anos de Compostela.

Pero a vida dá moitas voltas, e Olaf sabía adaptarse ás necesidades, polo que, no cada día máis amplo reino baixo o seu cetro, buscou o apoio dos sacerdotes cristiáns para organizar o territorio, con esas divisións episcopais e parroquiais que vira nas súas andainas polo mundo adiante, e pediu o bautizo para el e os seus. Daquela as famosas sagas xa non falan só de conquistas senón tamén de amparo da divindade cristiá, e así contan como en certa ocasión que o home tiña sede, deus permitiu que a auga que lle ofreceron se convertese en cervexa, para non ser menos ca aquel Xesús das vodas de Canaan ou que no intre de morrer, como un novo fillo do deus cristián, a terra tremese e o sol se eclipsase momentaneamente. Diante de tales prodixios ninguén podía dubidar de que aquel azoute de cristiáns era agora unha das poucas persoas que sentaban á destra de Deus-Pai.

Pero en Tui non se esqueceron da que lles fixo e santo Olaf segue sen ter boa prensa, nin alí nin en Catoira, onde uns días despois da súa onomástica rememoran algunha batalla de incerto resultado para espantar o malfadado.

(Este artigo foi publicado na sección Lingua Proletaria, na edición de Barbanza de La Voz de Galicia).

Santa Viborada

     Cada dous de maio, os suízos celebran á súa patroa dos bibliotecarios, santa Viborada.

     Á morte de seus pais, ela e seu irmán acolléronse ó amparo da abadía de Saint Gall, onde dedicou o seu tempo a encadernar libros e a atender ós enfermos que, segundo as crónicas nos relatan, curaba de maneira un tanto milagrosa. Unha actividade que non era apreciada por todos pois, acusada de graves delitos contra a fe foi condenada a sufrir unha ordalía. Por sorte para ela, superou a tal e puido seguir levando unha vida máis ou menos tranquila.

     Cansa do mundo e dos seus problemas decidiu facerse ermitá, pero convencérona par que seguise nunha cela do seu convento, exercendo aquilo que mellor se lle daba, encadernar libros e atender enfermos. Pero tamén se fixo famosa por posuír o don da profecía, adiantando vindeiros acontecementos que o resto dos seus coetáneos non intuían.

     Un día tivo unha visión e advertiu de que os húngaros ameazaban a súa terra, recomendando que agochasen os libros da biblioteca de Saint Gall, para apartalos da súa furia e do seu lume, e que os paisanos, monxes e monxas se refuxiasen nos montes. Sen embargo ela decidiu quedar a rezar por eles, e alí a encontraron os invasores que lle fenderon a cabeza dun machadazo.

     Foi canonizada por Clemente II no ano 1047 e considérase que foi a primeira muller elevada ó santoral, patroa de bibliotecarios e, segundo algúns tamén dos clubs de lectura.

San Bieito na silveira

     No retablo barroco dedicado a san Bieito no mosteiro de Celanova, hai unha métopa facendo referencia a unha das maiores tentacións que o santo tivo ó largo da súa vida. Trátase dun sentimento luxurioso que lle custou moitos quebracabezas ó patrón de Europa.

     Todo comezou cando el, aínda novo, andaba por Roma e viu pasar unha fermosísima moza detrás da que se lle foron os ollos. E tal sentimento de culpa tivo o home, que nada máis chegar á súa cela aplicouse un duro castigo para que aquela tentación saíse da súa mente, máis como a imaxe da fermosa rapaza permanecía, baixou a onde había unha mesta silveira, espiuse e tirouse entre os arbustos aqueles ata deixalos sen espiñas. E tal remedio se aplicaba ó largo da súa vida cada vez que a figura daquela beleza romana lle viña á cabeza.       

     Tal é así que en certa ocasión, no mosteiro de Samos, un monxe ensinounos a silva de san Bieito, que crecía nun dos claustros do convento e non tiña nin unha soa espiña.