As dúas caras da illa
Saímos da igrexa ó encontro da vida, á procura das claves que nos indiquen como era esta illa, e o por que da devoción dos insulares sobre esas iconas de que falamos.
Sabemos
que practicaban unha economía mixta, a pesca e o marisqueo durante medio día, e
o outro medio a agricultura, que coidaban galiñas e galos que, chegando o Nadal
levaban a terra firme a vender coa voz “Quero Galo”, aves ben mantidas a base
de millo e papas de pan; e empezamos a camiñar cara onde hai máis casas, cara a
parte sueste da illa, onde outrora chegou a haber máis de cincocentas persoas e
agora a penas viven media ducia durante todo o ano. Unha aldea onde nos
sorprende un pesco que prepara os aparellos, rodeado de gavotas que agardan a
dádiva que el lle bote como se fosen pombas agardando as frangullas. As gavotas
non lle temen ó pesco porque saben que el aliméntaas, e el que elas atraen a
sorte, desde o intre en que coroan os barcos coa súa estela como se perseguisen
a fartura.
Aínda os bechos
salvaxes aquí semellan convivir cos paisanos, e por iso lembramos aquela lenda
que fala dun rapaz que, mentres gardaba o gando atopou unha pequena serpe á que
lle deu un pouco do seu pan da merenda, e tan amigos se fixeron, que o mozo só
tiña que chegar a aquel lugar onde pastaban os animais que, botando un asubío,
aparecía a serpe e con el compartía o pan. Pero ó rapaz chegoulle o tempo de
cumprir co Servicio Militar, e despois de moitos meses fóra, cando volveu e
chamou pola becha, esta tanto o botara en falta que, enroscada a el con tanta
paixón deulle morte. Entón, arrepentida, do mal causado por non saber medir a
forza do seu cariño, a serpe botouse ó mar e morreu afogada.
Miramos
agora ó mar e a néboa semella querer despexarse, marchar, facendo aflorar as
illas e pedras da contorna.
A illa,
con ser unha, ten dúas partes moi diferenciadas, que imos marcar cunha liña
imaxinaria que percorra todos os cumes, onde seguramente se situaban a maioría
dos secadoiros de congro e polbo que os insulares vendían en terra firma. Unha
liña para deixar ó oeste a parte máis agreste e de perfil costeiro máis escarpado,
con grandes cantís e furnas, afeitas a soportar a acometida dos ventos mariños;
e a leste, mirando para a ría de Pontevedra, a parte máis abrigada, onde están
as praias, as terras de cultivo, as casas e o mesmo peirao, que non existiu ata
os anos sesenta, cando os insulares comezaron a facer barcos e xa non lles era
tan doado atracar coma coas dornas, no embarcadoiro natural formado por
areeiros e pedras.
Na parte
agreste, nesa parte bañada polo solpor, medran os toxos que os nativos usaban
como combustible, e que recollían por épocas deixándoos medrar ata dous ou tres
anos, co fin de engordarlle o tronco leñoso, mentres que na banda do amencer
abunda en leiras de millo, que fixeron da empanada un dos pratos típicos da
illa, e dos hórreos unhas das construccións máis abondosas.
Andemos
pois pola parte máis humanizada da illa.
As casas, os hórreos, as fontes.
