Crónicas desde o Outro Mundo (85)

    Unha Iberia americana?
            

 O curmán de Undochán
  

                   Arxentina (a sua “Mesopotamia”) no oeste,
         Uruguai (S) e Rio Grande do Sul (N) no leste

  Meu caro curmán Un, que é un tolo, deu en soñar un soño chamémoslle histórico que, segundo el, ninguén soñou antes. É dicir, que sería o del un soño orixinal e máis que orixinal. Ben sabes ti –dime- como o actual Uruguai, desligado do imperio dos Borbóns (1814), foi breve colonia luso-brasileira (entre 1820 e 1828, esta última data fluctuante segundo onde), ata se declarar provincia das do Río da Prata (1825) e república independente (1830), todo simplificado de máis.
         
 

As Misiones Orientales a formar parte do Brasil,

    Compre engadir que, naquel 1828, os rebeldes uruguaianos, nunha razzia do xeneral Rivera –ver Crón. 77, futuro e inminente primeiro presidente da tamén inminente nova República Oriental del Uruguay- recuperaran, no actual territorio riograndense, as Misiones Orientales, o que restaba de máis oriental das antigas e masacradas Misiones xesuíticas, extendidas entre o Paraguai, ás costas, e a Arxentina e o Brasil máis em baixo, coas fervenzas do Iguazú/Iguassu como fogoso pai augural e actual referente internacional da rexión. Audaz acción do rato que, moi axiña, foi retrousada para o león, devolvendo tal territorio ao imperio todopoderoso.
   Pois, seguindo o relato de Un, temos de que, entre 1835 e 1845, o actual estado brasileiro de Río Grande do Sul estivo separado do imperio dos Bragança, a formar a República Riograndense, coñecida como República de Piratiní, tal a sua capital. Entón, pergúntase o Un –e aquí ven o onírico do relato- se, en troques dos orientales. naquel 1825 (ver Crón. 83), proclamaren a separación da sua Província Cisplatina do Brasil, tivesen aguantado un pouco máis (o Un di “mais um pouco”)… non se podería ter dado unha liga gaúcha/gaucha cos dous territorios, o brasileiro e o uruguaiano, a integraren unha república gandeira e bilingüe, único exemplo de tal no mundo? Algo así como unha “Galicia bilingüe” (arredemo! aquí serían duas zonas con cadansua fala), noutro tan diferente contexto, con capital en Montevideo/Montevidéu, o grande porto a competiren, xunto co riograndense Porto Alegre, co empoleirado Buenos Aires.          
  

as Misiones Occidentales anexadas pola Arxentina…

  Fascinante historia-ficción! Xa se ten falado da rexión gaucha/gaúcha, a abranguer como un millón de quilómetros cadrados, neste caso reflectindo unha realidade etnográfica, que comprende a Mesopotamia arxentina –isto é, as provincias de Entre Ríos, Corrientes e Misiones, entre os ríos Uruguai e Paraná-, o Uruguai e máis o Río Grande do Sul (en cuxo norte nace aquel río Uruguai). Mais, sen irmos tan lonxe, sen cruzarmos este río Uruguai, senon tomándoo como a fronteira natural coa Arxentina que xeograficamente el é, teríamos ese mapa homoxéneo dun territorio ondulado e fértil… que por algo os reis e emperadores lusobrasileiros tentaran redondear.

O río Uruguai abrazando dous estados

 
    Que xogo para a imaxinación un país coas duas linguas románicas máis importantes a conviviren en pé de igualdade, como un exemplo transoceánico do que o iberismo clásico concebíu para a península ibérica, con inevitábel capital en Lisboa, tendo Madrid e Barcelona como cidades equilibrantes!  Unha república, a soñada polo Un, que, cos 282.000 km.2 brasileiros e os 187.000 uruguaios, viría sumando un total de 470.000 kms., a se seguir chamando, por puro sentido común, “Oriental do río Uruguai”. O Un, que acotío anda a desarmar fronteiras e compor países baseados nas culturas e idiomas de seu (América, África, etc.), relambíase comentándomo… ata que acordou! (E eu xa non estaba alí). 

Frase extemporánea: “Vengo de un sitio perdido en el sur/ entre gallegos y tanos” [italianos]. (Tabaré Cardozo, cantautor, tango “Montevideo”, 2013).

A perfección e a crítica

 

  

  

Mentres o amigo Afonso nos agasallaba cun churrasco no seu xardín, para celebrar a construción, pola propia man, dunha lareira durante o confinamento, criticáballe un dos convidados, albanel de profesión, que o ancho da cambota non era suficiente para protexer do nordés. E el, lonxe de molestarse por esa nimiedade nunha obra feita ó aire libre, contestoulle que algo tiña que deixar mal para que llo criticasen, pois a perfección sen crítica non sería tal. “Á fin, o crítico é o maior envexoso da obra do artista”, dixo sen levantar moito a voz. E o albanel desculpouse: “A crítica pon en valor, corrixe e mellora o feito”.

Realmente, postos a buscar sempre lle habemos de encontrar algo a cada cousa que vexamos. Sei dun coleccionista de libros que valora como mérito as grallas de edición, unha coma fora de sitio ou unha letra cambiada. Na crenza musulmá, como só deus é perfecto e ningún ser humano pode igualalo, en toda obra, o enxeñeiro, o arquitecto ou o escritor, ha de introducir, adrede, unha deficiencia que o congratule coa divindade, para deixarlle ó Ser Supremo esa potestade do insuperable. Así, visitando a Mezquita de Córdoba ou a Alhambra de Granada, é doado que o guía nos amose ese detalle discordante que, contrariamente ó que parece, dálle un toque de distinción. Aínda así, cando estábamos apreciando unha desas marabillosas anomalías, un dos compañeiros de excursión preguntou se non será esa irregularidade premeditada un sinal de fachenda, unha chamada de atención para apreciar e presumir da perfección do resto. Porque non é o mesmo cometer un erro ca errar a propósito. Á fin, esas faltas metidas deliberadamente veñen sendo unha mostra de falsa humildade, e todos os que nos esforzamos por alcanzar nos diferentes ámbitos da vida as máximas cotas de perfección sen lograla, non podemos menos ca sentirnos humillados ante estes profetas da enganosa modestia.

Do mesmo modo, inquirir por que cae unha mazá e non a lúa, ou por que os astros aparecen e desaparecen ciclicamente, é froito desa ansia por entender a perfección agochada tras unha aparente anomalía, de xeito que a busca do defecto lévanos a entender o por que das cousas, a razón de ser dos fenómenos naturais e a indagar nas leis polas que se rexe a natureza. Algo polo que moitos acabaron no lume da condenación, acusados de descubrir e pór en dubida as secretas artimañas do “Creador”, iso que nunca lle gustou escoitar nin aceptar a ningún intermediario entre mortais e divindades. Na historia do coñecemento sempre estiveron enfrontados os dogmas e o laboratorio.

Despois de que os gregos, cos seus rudimentarios medios calculasen o arco da terra ou a cantidade de ouro que tiña unha coroa, a etapa cristiá negouse a seguir ese camiño que nos levaba a pór en dúbida as lendas bíblicas, xustificando como designios divinos fitos tan importantes como a creación do mundo, a aparición do home ou o nacemento das linguas sen evolución ou adaptación. Evitaban a dúbida e a opinión a pesar de que a análise crítica vale tanto para sinalar o defecto como para descubrir o ben feito, como moi ben entendían aqueles artistas musulmáns cando despistaban ó xuíz cunha irregularidade para librarse da acusación de blasfemos.

E despois de tantos coidados para non ofender, cada día, as revistas científicas presentan novas dúbidas e corrixen vellos enunciados. Unha de dúas, ou deus si xoga ós dados ou nós somos moi perfeccionistas.

 

(Este artigo foi publicado na sección Lingua Proletaria, da edición de Barbanza de La Voz de Galicia).

A QUE NOS AFAI INTERNET

Por Pepe de Rocaforte

O escritor norteamericano Nicholas George Carr publicaba no ano 2008 un artigo na revista “The Atlantic” co título “¿Está Google facéndonos estúpidos?” (certamente indicativo da opinión do autor en relación co tema), no cal falaba do efecto que Internet ten actualmente no coñecemento. Afirmaba Carr que o dominio da Wikipedia, Google, Facebook, Twitter e un pequeno etcétera de sitios hexemónicos nas buscas de información na rede, podía ter un efecto prexudicial para o noso pensamento, reducíndonos a capacidade de concentración e a necesidade de ampliar e contrastar informacións. Aínda que teñamos moitos máis sitios dispoñibles, dicía, estas páxinas acumulan unha concentración do tráfico que nos induce a utilizar con moita maior frecuencia ese reducido número de sitios, cunhas determinadas ideoloxías que tamén cumpren unha determinada función.

Posteriormente, no libro “¿Que está facendo Internet coas nosas mentes? Superficiais”, publicado en 2010, di Nicholas Carr que este dominio das páxinas da Wikipedia nas buscas, ademais de lle dar certo grado de autoridade, en boa medida discutible (esto dígoo eu), está conseguindo que a través das buscas en internet a cultura se volva superficial, porque polo xeral os usuarios quedamos unicamente coa información máis rápida e sinxela ó noso alcance.

Así chegou un día no que Carr se decatou de que era incapaz de se concentrar na lectura dun libro e mesmo algúns textos relativamente extensos líaos fragmentándoos. O uso continuado dos programas asociados a internet estaba facendo cambiar algo nel, a influencia dese uso acabara por facerlle variar o seu modo de lectura, o mesmo que variara e reducira a súa capacidade de concentración. Recordando a Marshall McLuhan e a súa frase, “o medio é a mensaxe”, Carr comprobaba que unha nova tecnoloxía supón un novo comportamento pola nosa parte. E así, o que pensamos e como o pensamos modifica non só o noso pensamento, senón o propio cerebro.

Algo que a nós, a xente do común, nos está afectando (e podémolo comprobar a diario) é o non precisarmos lembrar cousas a longo prazo. Xa non nos é necesario botar man da nosa memoria, cando calquera información que precisemos, polo motivo que sexa, frívolo ou necesario, ímola ter de inmediato, no medio da rúa ou tomando o aperitivo na terraza dunha cafetería, só con botar man do teléfono móbil. Se é certo que somos o que é a nosa memoria, esta memoria na actualidade xa non é nosa, é propiedade dos sitios hexemónicos que nos facilitan información en Internet.

E agora que me decato, ¿a miña nova maneira de gozar do ocio coa visión de películas en disco duro ou DVD, que cando as estou vendo, se por exemplo chego a unha escena que se me fai longa de máis, trátese dunha persecución automobilística, dun combate encarnizado, e prolongado, entre dous exércitos, dúas bandas de gansters, dous pistoleiros, ou o discurso peñazo dun determinado personaxe, o que fago é botar man do mando a distancia e acelerar o ritmo da proxección será tamén produto das influencias do Internet?

E unha última pregunta: ¿foi vostede capaz de ler esto que acabo de escribir sen saltar liñas ou parágrafos?

Ulisíada XXIX

 Por Far O'McKwoo

 

De como Ulises xera temores pero acepta a proposta de converterse en “camelo”

  

   Na mesma taberna onde se quixeron burlar e se burlaron de Ulises sen que este lle dese moita importancia, na mesma mesa onde lle gañou un pulso a Iro, e de onde fuxiu antes de que o ex-boxeador aboubado descubrise a súa identidade, o grupo liderado por Antínoo, aparentemente unido polo seguimento dun equipo de fútbol que, sen ser eles moi deportistas, sérvelles de desculpa para ter algo que festexar de cando en vez, volveu entrar o retornado na hora sinalada, sen abandonar a súa imaxe de desleixado, para participar na cea á que fora convidado e coa esperanza de que o acepten como espelido home de negocios, dono dun potencial mercado entre xente da súa mesma (aparente) ralea.

Ulises, nada máis entrar, acércase preguntándolle á orella dun deles, “¿Que hai do meu?”. E este, coa soltura que dá ser un dirixente triunfante séntao ó seu carón, “Agora falamos”. Pero Ulises aínda insiste “¿Canto custa o costo?”, cunha voz demasiado alta como para que algún cliente do bar se volvese cara a súa mesa. Mal saben Antínoo e compaña que aquel era o contrasinal acordado para que un subordinado de Hermes, se fixase neles.

Nun primeiro intre, os da colla tomárono a broma, pero como insiste con xestos e movementos propios daquilo polo que o teñen, e os seareiros do bar non fan outra cousa ca volver a cabeza cara eles; algún comeza a molestarse e a miralo con desconfianza, agarrándolle a cara polo queixo para mandalo calar.

-¡Escoita!. Se queres seguir aquí toma unha infusión de tila e cala.

Antínoo murmúralle algo a un deles e este pregúntalle canto é capaz de vender. “Todo”, di el eufórico, “Todo o que me deades”. Outra vez con voz demasiado alta.

-¡Baixa o volume!.

A resposta tómana coma de quen vén, dun ionqui arroutado que sen embargo pode ter, tal e como asegura, unha boa clientela, e non sería malo probar que é capaz de facer, á fin, como un deles di, o mercado está moi queimado e as posibilidades de negocio pasan por atraer novos “fregueses”.

-Se vendes o que che deamos, logo dámosche máis. ¿Estás disposto? -pregunta Antínoo.

Ulises acena coa cabeza sen dubidalo. Pero tamén nota como algún deles rosma manifestando a súa contrariedade por incluílo no grupo sabendo tan pouco del, que se o collen é quen de descubrir todo o cotarro e sinalar un por un a todos eles, que é unha imprudencia; e cando outro lle quita importancia, “Pois que pode facer un tipo coma este”, Ulises non intervén. Deixa que entre eles valoren as posibilidades que lles ofrece. Pero o opositor a telo na colla, insiste, que anque el non cre niso dos augurios, esta noite soñou cunha serpe descomunal que engulía todo canto atopaba, unha serpe que andaba a catro patas, pois aínda sendo serpe era unha serpe con patas, e arrotaba despois de tragar a cada un deles, e dicía “Que aproveite”, un mal soño que lle deixou moi mal corpo xa de mañá. Que soñar con monstros e mal agoiro se non se matan no mesmo soño, e el non só non o matou senón que foi papado, e de súpeto viuse na barriga do becho botando unha brisca con todos os presentes agás co “Home do mundo”. E daquela, cando outro do grupo, de súpeto convertido en experto freudiano, achaca ese pesadelo a algunha discusión familiar, ou a algunha copiosa cea, aquel insiste:

-Non sabemos nada del.

Entón Antínoo, líder natural e indiscutible de todos eles, deixando ver a pistola que leva debaixo da chaqueta sentencia sinalándoo: “Se di algo quítolle os fígados eu mesmo”. E aporta unha solución que tranquiliza a todos aproveitando as posibilidades que o moinante ofrece para ampliar un mercado cada vez máis limitado; daranlle pequenas cantidades, e se as vende, iranlle dando máis, sempre en doses pequenas, de maneira que, se o collen, nunca poderán demostrar se é comercio ou consumo propio. E se o negocio con el vai ben e necesitan provelo de maiores cantidades, farán que recolla os paquetes na caixa do supermercado, así, todos quedan libres e as sospeitas irán por outra vía.

Ulises permanece en silencio, coas mans nos petos, ata que o mesmo Antínoo o invita a manifestarse, pero el só di “Eu aínda non sei quen me vai convidar”. Todos calan amosando o sorriso da incerteza. Mais logo dun anaco de silencio, pide:

-Vós dádeme o meu e xa veredes que sorpresa.

(Próximo capítulo: Decomo foi quen de poñer todo o negocio dos narcotraficantes ódescuberto).

COUSA DE MEIGAS - 1

Por Pepe de Rocaforte

Para empezar esta nova serie non estará de máis dar un pequeno repaso histórico á cuestión das feiticeiras que, como moi ben di don Jesús Rodríguez López, existen desde tempos ben antigos. E ó escribir “feiticeiras”, seguindo a don Jesús, decátome de que a palabra non ten unhas connotacións tan negativas como as do seu sinónimo “meigas”. E aínda máis: entre meigos e meigas vai moita diferencia de usar o masculino a usar o feminino (referíndose ó substantivo; o adxectivo non é o mesmo). Exemplo ilustrativo sacado dun dicionario galego-castelán: meigo = mago; meiga = bruja.

Volvendo á historia. A autora inglesa dona Margaret Murray, segundo conta don Julio Caro Baroja, escribiu un libro co propósito de demostrar que o que nós chamamos “meiguería” foi unha pervivencia do culto a Diana no occidente de Europa e os conciliábulos de discípulas de Satán, segundo a mesma señora Murray, unha expresión do paganismo de orixe greco-latina con elementos procedentes doutras crenzas orientais, deberon ter máis realidade da que lle atribuían os relixiosos cristiáns medievais .

Se empezamos fóra do noso país, xa que citamos ó señor Caro Baroja, compre dicir que no País Vasco tivo especial importancia o culto demoníaco, especialmente en Zugarramurdi, localidade vasco-navarra na mesma raia co Labourd, de onde eran a maioría das meigas que inzaron aquela terra. Só a consecuencia dunha inspección levada a cabo pola Inquisición a principios do século XVIII, foron acusadas por delitos de meiguería en Zugarramurdi preto de trescentas persoas. E a cousa chegou a acadar tal presencia que non só no País Vasco, senón noutras partes non euscarofalantes, as reunións das meigas co seu patrón Satanás recibiron o nome de “aquelarres”, o que ven querendo dicir “Prado do Castrón”, porque ordinariamente nun prado era onde se lle presentaba o demo en semellante figura.

O señor Caro Baroja ofrécenos unha minuciosa descrición deste Prado, ó lado do cal hai unha cova de grandes proporcións cruzada por un río chamado do Inferno. Na parte alta da cova estaba o trono do Demo, onde sentaba Satanás para recibir ós meigos e meigas que levaban ós novizos a facer a cerimonia de renegar: primeiro de Deus, logo da Virxe, dos santos e santas, do bautismo e confirmación, dos seus pais e padriños, da fe e dos cristiáns que a profesan. E como remate do acto o neófito ou neófita adoraba a Satán bicándoo nunha parte noxenta do seu corpo que o señor Baroja non nomea.

A Zugarramurdi tamén levaban nenos, recrutados con “ofrecementos enganosos”, dándolle mazás, noces e outros peperetes, ou sacándoos das camas contra a súa vontade, sempre que os pais non os tivesen persignado ou os preservaran con auga bendita ó se iren deitar. Estes cativos ocuparíanse logo de coidar unha manda de sapos, cos que se facían os velenos e maleficios usados polos meigos e meigas nos seus enfeitizamentos.

Todos os venres do ano estes meigos e meigas tiñan reunións correntes; pero en véspera das tres Pascuas, da noite de Reis, da Asunción, da Natividade da Virxe, Corpus, Todos os Santos, a Purificación e a noite de San Xoán celebraban outra festa solemne para adorar a Satán. Di don Julio Caro que os detalles destas festas son “repugnantes ó espírito e semellan produto dunha imaxinación pervertida, o mesmo que os relativos á comuñón carnal do Demo cos seus fieis, mulleres e homes, vellos e nenos”.

Entre as habilidades dos meigos e meigas vascas contábanse as metamorfoses para non seren coñecidas cando saían a facerlle mal á xente, a capacidade para provocar tempestades e maleficios contra leiras, animais e persoas, así coma actos de vampirismo e necrofaxia.

(Continúa)

Crónicas desde o Outro Mundo (84)

Fidalgos emigrantes

O Curmán de Undochán

       Francisco Gil Taboada de Lemos

      Dalgúns xa falamos –inevitábeis reiteracións nestas crónicas con recurrente cariz emigratorio- e doutros falaremos agora. Nen todo o que emigraba era campesino ou mariñeiro, nen proletario, nen moza de servizo, nen fuxitivo da milicia ou do seminario, nen mesmo profesional aventureiro… tamén se deu a partida de fidalgos segundóns pobres… ou non tanto, que tamén os houbo: polos seus apelidos os coñeceredes.

      Dos Amenedo Montenegro, Pereira Moscoso, Piedracueva e Varela Bermúdez, Pz. del Villar e Rioboo, De Castro ou Da Porta Monterroso, mesmo dos Varela e Ulloa (este como funcionario), xa dimos noticia. Entre estes que viñeron como enviados da Coroa, non sendo en rigor emigrantes, estaban os dous que seguen.

Tal foi, para empezarmos, Francisco Gil Taboada de Lemos, orixinario do pazo de Soutolongo (Lalín, 1733), personaxe o máis empoleirado que por estes pagos pasou. Exerceu de gobernador das illas Malvinas, con sede no Apostadero Naval de Montevideo. (Cos anos chegará a vicerrei de Nueva Granada – Ecuador, Colombia, Panamá e Venezuela actuáis- e aínda do Perú, e logo a ministro de Mariña na metrópole, morrendo en plena invasión francesa).

Torre da Penela

    Case medio século máis tarde, temos por estas terras a José Gil e Gil Taboada (Mosteirón-Sada, 1782), cadete do rexemento da praza, morto, con apenas 24 anos e tres meses de casado, na incursión inglesa de 1807: polo tanto, o único dos dous que non deu retornado á terra nai…

Internémonos, pois, en terreo non oficial, no campo da emigración pura e dura. Onde nos limitaremos, como exemplo, a duas figuras opostas: Márquez e Díaz. Caso pintoresco de vez o deste José Ramón Díaz Mariño de Lobeira, vigués que se abaixou a vivir do seu negocio, un prosaico “café con mesa de billar” na Ciudad Vieja montevideana, deixando herdeiros reducidos nominalmente a simples Mariños.

Canto a Claudio Márquez Pose e Bermúdez de Castro, oriundo de Corcubión (c. 1728), con vínculo materno en Romarís-Tines-Vimianzo e na Torre da Penela-Silvarredonda-Cabana, mandou ao fillo no seu testamento (1808) facerse cargo desta sua propiedade, manda que este nunca cumpriu indo a Galicia.

Deixáballe clariño “un vínculo de mayorazgo en el lugar de Romarís, a cinco leguas de la villa de Corcubión, compuesto de seis cargas de trigo de renta anuales, pagadas por tres caseros, una antigua casa solariega donde han nacido los Poses y Bermúdez y Varelas, con su escudo de armas a la puerta principal, casona de altos con un sobrado, aperos y una yunta de bueyes para su labranza, más dos casas en el mismo lugar” (cit. R. Goldaracena, 1976). Non achades que este ricacho pecou de inxenuo duas veces?: primeira, pensando que todo aquilo de medio século atrás, podía seguir tal cual; segunda, coidando que o tal fillo lle ia seguir a corrente…

Mariño de Lobeira

Importante terratenente, foi un dos que nunca voltou, deixando –a exemplo de moitos dos citados ao principio- longa e destacada descendencia, entre a cal paga a pena detérmonos en seu neto Ramón Márquez (1834-1875), mártir cívico na defensa do voto democrático que naquela altura estaba en perigo nesta novísima república.

Frase extemporánea (traducimos): “O Uruguai foi a Suiza de América (expresión verdadeiramente gafe, se temos en conta que o Líbano foi a Suiza de Oriente Próximo), e diso hai xa moito tempo. E dese tempo pasado, para o uruguaio de hoxe, resta tan só o pracer da nostalxia, de saber que noutrora foi un país incluso rico, amáis de modélico.” (Luis Goytisolo).

Abandono

 

   

Procurando paisaxes onde combinar a tranquilidade que se precisa e a seguridade que se necesita, aló fomos por eses camiños adaptados ás isoipsas do terreo; por lugares onde a pegada humana hai anos que deixou de ser cotiá para permitirlle ás herbas abrollar no medio dos vieiros. De cando en vez unha ave ou un cuadrúpede cruza diante de nós espantado ante a presencia humana. Tamén nós vemos paisaxes que nos sorprenden, cunha natureza viva, salvaxe e chea de miles de murmurios e asubíos que nos gustaría saber diferenciar, outras veces a sorpresa é ver aló ó fondo casais de tellados asolados, con portas e fiestras escangalladas, falándonos dun longo abandono. Porque os seus donos e os seus fillos, encontraron noutros lugares o futuro que no seu día lles faltou, a vida que a aldea lles negou ó amparo de políticas encamiñadas ó sector de servizos e de emprego fabril como signo de modernidade contra a antigalla do traballo no campo, incluso levando as industrias adicadas á elaboración dos produtos do sector primario ós centros urbanos.

     E no medio do casal unha igrexiña cuxas campás xa foron arrapañadas por algún ferrancheiro, con nocturnidade e aleivosía. Dentro só quedan retablos comidos pola traza e algún santo sen cabeza. Os outros estarán nalgunha tenda de antigüidades. Un tesouro que nos están usurpando sen que as dioceses que se proclaman donas lexítimas dese patrimonio sexan quen de coidar como é debido. Aí as deixan estar, inactivas, pechadas, cheirando a mofo e deslucindo as paredes, moitas delas decoradas con pinturas medievais. Verdadeiras obras de arte que aínda sen ter devotos seguen sendo un patrimonio sobre o que a alta curia tería moito que dicir se fose responsable do que ten. De momento o Vaticano xa proclamou que non vai permitir que as vellas igrexas abandonadas se convertan en bares, restaurantes ou discotecas. Pero eses edificios non poden quedar mortos e condenados a un derrube que non se evitará se ano tras ano seguen sen mantemento. Aquí é onde se fai necesaria unha nova desamortización, unha reconversión en auditorios, bibliotecas, arquivos, centros culturais, museísticos ou sociais aínda que se lles monte na sancristía un ambigú cunha finalidade primordial: manter activo un edificio histórico e contribuír dalgún xeito a que o desmantelamento do rural non sexa tan drástico.

Á fin, cada pouco vemos a grupos de veciños queixándose de como os retablos e murais de máis de cinco séculos dalgunha capela están perdendo a cor e se cobren de musgo sen que ninguén porte por eles, a non ser a boa vontade dos fregueses facendo algún petitorio para reparar un tellado e evitar que a humidade o siga podrecendo todo.

Non é a primeira vez que facemos esta reflexión, pero agora facémola amparados por un documento que foi asinado por vinte conferencias episcopais de todo o mundo (escaso número dada a magnitude do seu patrimonio) pedindo que se lles dea a estes templos algún tipo de uso adecuado coas súas características.

Finalmente, quen terá a última palabra? Porque é evidente que o Estado algo terá que dicir. Se lles permiten non pagar o IBI han de esixir, polo menos, o seu mantemento en condicións adecuadas e un inventario actualizado das pezas que nel se conservan para que non desaparezan por mor da sórdida e cobizosa xestión dalgún crego desalmado. Se lle facemos caso a Xulio, a solución sería resucitar a Mendizabal.

(Este artigo foi publicado na sección Lingua Proletaria da edición de Barbanza de La Voz de Galicia).

MAMBO NEGRO

Por Pepe de Rocaforte

Nestes días pasados lembreime dunha novela que me gustara moito alá polos anos sesenta-setenta: “Un mono en inverno”, de Antoine Blondin, historia dun ex-alcólico, home xa nas portas da ancianidade, que rexenta, xunto coa súa muller, un hoteliño nunha pequena localidade da costa de Normandía. Un día, fóra da temporada de verao, ve chegar ó seu establecemento un cliente descoñecido, de entre trinta e corenta anos, que ninguén na vila sabe quen é nin a que vai por alí. Este home un tanto estraño, un algo misterioso, pronto será catalogado polos veciños da vila como alcólico habitual. O matrimonio propietario do hotel, unha parella sen fillos, axiña se senten atraídos por un sentimento de simpatía protectora cara aquel home á deriva, navegante sen rumbo aparente na súa vida. E esta simpatía axiña levará ó vello hoteleiro a establecer amizade con el e, como consecuencia, logo de dez anos afastado da bebida, recair no alcolismo.

Sen ningunha relación con este recordo, polo menos que eu lla vexa, veume tamén á memoria case ó mesmo tempo, outra novela, esta publicada en 1991, dunha escritora para min totalmente descoñecida. Unha novela da que non lembraba o título nin o nome da autora. Conservaba, eso si, os nomes dalgunhas personaxes: Xoán Tanamera, Clara Boia, Pío Rea, Sin Usite, Sac Arrollas, Lino Léon, Suso Dito, Rino Ceronte, Xusto Atempo, Ben Akí, Anastasio (Tas) Mala, Salomón Tabén... que dan idea de por onde van os tiros nesta divertida novela de xénero negro.

Non era capaz de atopar en que recanto da casa tería metido o libro e menos mal que se me ocorreu buscar no catálogo da Editorial Vía Láctea. ¡E alí estaba!: “Mambo Negro”, de Cristina Frasie. Na orella do libro vén unha pequena nota biográfica: «Cristina Frasie, de pai castelán e nai rumana, fica en Galicia despois de vivir en varias cidades de España, Francia, Inglaterra e Marrocos. Licenciada en Historia da Arte, é profesora de francés nun instituto da provincia de Pontevedra. Publica un conto en Éditions Nathan de París, editorial coa que colabora. Escribe unha columna quincenal no Diario de Pontevedra. Mambo Negro é a súa primeira novela en galego.»

Dándome unha voltiña por internet atopei algunhas cousas máis. Por exemplo que actualmente vive en Madrid, que publicou outro libro en galego, “Isilda, a portuguesa”, na Editorial Galaxia, supoño que de temática xuvenil pola colección en que está editado, “Árbore”; e outra novela en castelán, en 2009: “Volver a Alamut”, onde a protagonista, Mara Suances, se ve relacionada cos países musulmáns, o terrorismo islámico e as faccións chiitas. Na orella deste último título figura unha nota biográfica un pouco máis ampla que a de “Mambo Negro”, pola cal sabemos que colaborou como contertulia en varios programas da cadea SER, foi columnista do Diario de Pontevedra e, ocasionalmente, de “Cambio 16”. Catedrática de francés e de lingua castelá, foi profesora contratada na UNED, no Instituto da Tradutores da Universidade Complutense e na Universidade Rey Juan Carlos.

Se vostedes teñen idea de coller unha lectura grata para estes días de vacacións de verao, non o dubiden: busquen “Mambo Negro” e asegúrolle que van gozar con ela.

Ulisíada XXVIII

 Por Far O'McKwoo

De como Ulises dicide apurar a resolución final.

Saíu Euríclea:

–Meu fillo, tes os mesmos andares ca teu pai.

Ulises, colléndoa da man levouna a unha apartada calella onde a abraza e lle agradece non telo descuberto, pois quere ver se Penélope aínda lle garda lei; e iso nin se pregunta publicamente nin de repente. Entón, a veciña, sentíndose confidente, cóntalle canto sabe e aconséllao:

-Se ela en tantos anos che gardou a ausencia agora só ti lle podes sacar da porta ós lobos que a acosan.

Ulises fálalle de Penólope como a luz dun faro chamando por el aínda que as ondas, os ventos e a resaca o apartaban da costa con retorcidas intencións. Ela era como un imán que atrae á diminuta agulla perdida na cesta da costura, entre os fíos e os retallos que se lle atravesa no camiño. Esa presencia invisible pero constante. E agora aquí o está, indeciso por non saber ou non se atrever a emproar decidido entre os cantís que lle dan abrigo ó porto patrio, por terse que presentar coas mans baleiras, porque a vergoña que viste o fracaso, neste intre, pesa máis co desexo de retorno.

Co rostro tremendo entre o sorriso e a emoción, a Euríclea de súpeto branquéalle a pel tal que unha luz interna a atravesase:

-Meu fillo, o verdadeiro amor é como unha muleta de carne e óso, que tanto serve para apoiarte ti como para que se apoien en ti. Pero dunha muleta nunca se sabe se é boa ou mala mentres non tes que usala.

Si, pero el, que non trae fortuna, ¿que pode ofrecerlle cando outros hai que a vestirían de ouro se ela quixese?. El que só é un desafecto membro dunha comunidade á que volve co único desexo de recuperar o lugar que nunca debería ter deixado por mor dese desmedido afán de procurar a fortuna. El que marchou eufórico e volve humillado. El que foi, xusto é recoñecelo, un temeroso da realidade que naquel intre se lle botaba enriba. E cando hai medo foxes, foxes sempre, ás veces polo bo camiño e outras polo malo. Cando hai medo colles o primeiro roteiro que atopas aberto, e tantas veces confundes o luminoso co iluminado. Pero agora non é medo o que ten, senón vergoña por volver de mans baleiras por sentirse aldraxado por todos aqueles que se aproveitan da súa desgracia. E Euríclea trata de convencelo de que non tema recoñecerse diante dela, pelexar con quen o aldraxa, e darse a valer sen medo ó fracaso, porque só fracasa quen se acovarda e non lle fai fronte ós problemas.

Si, Euríclea ten razón, Ulises necesita arriscar, dar mostras da súa honestidade fronte ós seus e fronte a aqueles que o tomaron por moinante e desarraigado aínda despois de deixar á vista o colo limpo da súa camisa.

Nas aparencias e nas ideas preconcibidas tamén se aplica a lei da inercia, e esa forza é a que ten que aproveitar para vencer, para arredar definitivamente ós pretendentes da súa desgracia.

Ulises, o outrora inseguro, tras ver a Penélope e escoitar os consellos de Euclídea, séntese con máis forzas para levar a cabo o seu plan.

O primeiro será acordar con Eumeo, que arestora anda polo peirao, unha estratexia que lle axude a executar o desenmascaramento dos pretendentes. Non hai outro camiño para que a paz volva ós seus. Necesita ser el quen trace a rota e marque os tempos, pero necesita a colaboración de Eumeo. Tamén lle pide que faga por encontrar a Telémaco, que baixo a aparencia de neno inocente será de grande axuda.

Ulises reúneos na cetaria e dálles as pertinentes instrucións.

Despois disto, o retornado entra no cíber-café de Néstor para mercar un MP3 e mandarlle un e-mail a Hermes, poñéndoo ó corrente do que sabe e do que pretende, para rematar co acoso de que os seus son vítimas.

Para controlar a situación, facendo valer a imaxe que del teñen, Ulises aínda vai á procura dun dos compañeiros de Antínoo, arrástrao a un apartado para ofrecerlle os seus servizos “comerciais”, asegurándolle que ten clientes potenciais adoecendo por esa mercadoría que el probou a noite anterior, asegurándolle que pode sacar unha boa partida dela a troco dun pouco de costo para el.

-¿Seguro que es quen?.

-Seguro.

-Ti vén á cea que gañaches e xa falaremos.

E ó momento, nada máis darlle as costas, Ulises viu polo rabo do ollo como aquel chamaba por teléfono, sen dúbida a Antínoo, para contarllo.

 (Próximo capítulo:  De como Ulises xera temores pero acepta a proposta de converterse en “camelo”)