O “TAPEO” ¿TAMÉN É CULTURA?

Por Pepe de Rocaforte

            Nestes tempos non debería ser noticia a desaparición dunha cervexería, aínda tratándose dunha das máis populares da Coruña, coñecida mesmo fóra do ámbito galego polas súas tapas de tortilla, carne asada, chourizo, etc. e pola particularidade de ter máis clientes tomando de pé a súa consumición no exterior do local que dentro del. Refírome a “La Bombilla”

            A Coruña non é unha cidade onde os bares sexan especialmente xenerosos á hora de incluír sen incremento do prezo uns pinchos coa bebida solicitada polo consumidor (tampouco este é o caso da “Bombilla”, todo hai que dicilo) e xa nos gustaría que se estendese na cidade o exemplo dos filantrópicos bares santiagueses, onde é raro o que non sirve automaticamente variedade de pinchos sen incremento no prezo da bebida solicitada.

            Pero de calquera xeito, a desaparición, ou no mellor dos casos o previsto cambio de titulares, da “Bom­billa” a partir de primeiro do ano próximo, non deixa de ser unha mágoa e sería desexable que o servicio actualmente ó seu frente procedese á apertura dun novo local, como parece ser a súa idea.

            Como precedente temos o caso da desaparición do “Otero”, compensada no seu día pola apertura nas súas proximidades do “Real”, onde un dos antigos socios continúa ofrecendo as saborosas tapas de calamares que lle deran sona ó anterior.

            Esperemos que co actual persoal da “Bom­billa” suceda outro tanto, sempre que atopen un local próximo e axeitado, onde os propietarios non se “suban á parra” a hora de sinalar o aluguer e os consumidores poidamos seguir disfrutando das súas saborosas e abundantes tapas. Porque o “tapeo” tamén é cultura.

            Ou polo menos así mo parece a min.

UM APELIDO. UM NOME.

                                                                

Chronométrie de Jules Andrade

          Por UM-DO-CHAO.

ANDRADE/ANDRADA.

O apelido.

       Apelido toponímico absolutamente nosso, como que tal topónimo está situado no concelho de Pontedeume (feudo tradicional dos condes de Andrade, ver apelidos Freire e Pardo), é pasmoso o que polo mundo adiante se deseminou. E tem a variante, mais portuguesa, ANDRADA (aí está o pai da independência brasileira, JOSÉ BONIFÁCIO, a secas, que se chamava J. B. Ribeiro de ANDRADA e Silva de seu nome completo).

Em quanto Eligio Rivas o fai derivar de Andraldus, Méndez Ferrín sugire um original Andreatus, em ambos os casos de procedência germánica (sueva)… e um nom pode evitar recuá-lo até o grego Andréas (home) que está na raíz de palavras como andrógino ou poliandria.

As personagens.

Futbolista Andrade

1 Olegario Víctor ANDRADE (1839-1882). Argentino nado circunstancialmente no Brasil, poeta tradicionalista muito popular nos países do Prata.

2 Ignacio ANDRADE (1839-1925). Venezolano. Militar e político foi presidente da República no breve período 1898-1899.

3 Jules ANDRADE (1857-1933). Francês. Matemático e posteriormente cronometrólogo e relogiólogo, professor universitário na Bretanha (Rennes), de onde foi removido por ter encabeçado um movimento em defensa do condenado (e finalmente absolvido) Dreyfus, affaire político-judicial que comovéu a opiniom francesa durante quase umha década.

Jorge Carrera Andrade

4 José Leandro ANDRADE (1898-1957). Uruguaiano, verdadeira lenda do fútebol mundial desde a década do 920, que os franceses alcumarom La merveille noire… morrendo na miséria; seguindo os seus passos o sobrinho Víctor Rodríguez ANDRADE (1927-1985), campeom de Maracaná. Queremos salientar como os apelidos galegos mesmo podem ser portados por gentes doutras étnias, tal o caso destes dous pretos… e é que os seus ascendentes seriam escravos dalgum Andrade (ao lhes darem o apelido, os donos estavam marcando a propriedade desses objectos ou mercadorias).

5 Jorge Carrera ANDRADE (1903-1978). Equatoriano. Poeta e ensaísta considerado o mais importante do século no seu país, trascendendo a Hispanoamérica toda.

O sol nas montañas

        

Sempre se pide aquilo que escasea, porque o que abunda xa o temos, e nos Ancares, onde os invernos son máis duros ca noutros sitios, o sol é un ben desexado, e simbolicamente representado para invocar os seus benévolos raios, por iso nos fixamos hoxe nesta rosácea e tetrasquel que adornan e protexen simbolicamente algunhas propiedades da bisbarra.

            Tense escrito moito sobre a simboloxía real das rosáceas, como símbolo cósmico, tal vez un dos símbolos máis repetidos no noso país, interpretado como unha representación da grandeza do universo, que desde un só punto, repetindo unha e outra vez a mesma forma circular en distintas direccións pode estenderse ata o infinito, outras veces, cando se representa nun edificio relixioso (no románico sobretodo), interprétase como a figura de Cristo como centro do universo e todo o abranguido por El, ata esta máis indicada para este caso en concreto, como representación do sol estendendo os seus raios para chegar a todos os puntos. Como queira que sexa, das rosáceas habemos de falar moitas veces nas distintas ocasións en que se representa.

            Atopamos pois esta singular incrustación dunha rosácea nun hórreo de Navia de Suarna, e tamén en Navia esa outra rosácea que alguén puxo nunha porta, e por iso nesta ocasión, a asociamos ó sol, tras ver, preto destas esoutra gravación nas madeiras dun piorno do Piornedo, onde sobre un tetrasquel, aparece un sol con rostro humano pero triste, unha clara invocación a un ser solemne, polo de serio, pero tan necesario que aí está, formando parte do hórreo, invocando a súa luz e calor.

A Bona Dea ou a Boa Deusa.

            Hai dúas versións sobre a identidade desta Boa Deusa ou Bona Dea, exemplo de pureza e submisión a quen os romanos festexaban durante a primeira semana do mes de decembro.

            Segundo din algúns mitólogos, a Bona Dea era a esposa de Fauno, o deus protector dos bosques, aquel que ten pezuños de cabrón, falo erecto e orellas en punta, cuxa imaxe foi tomada para representar ó demoño dos cristiáns. E se el era un pouco petellón coas ninfas e doncelas que atopaba, ela era unha esposa mesurada, cauta e ata casta, cousa que nunha esposa non queda aló moi ben. Sen embargo, debía ser do agrado do marido, pois mentres ela ficaba na casa el podía refocilar polos campos.

            Máis sucedeu un día que á boa muller deulle por probar un pouco de viño e fóiselle a boca nel, de tal maneira que cando o esposo chegou á casa atopouna contenta de máis. E como tan inesperada actitude en muller tan moderada o colleu de sorpresa, cunha vara de mirto golpeouna ata causarlle a morte.

            A outra versión di que ela era unha filla de Fauno, con quen el quería fornicar, e por iso a emborrachou con viño, máis, como a pesar diso ela non cedeu ás intencións do deus, este golpeouna cunha vara de mirto ata que os dous se metamorfosearon en serpes, e desde entón o mirto foi considerado símbolo do amor erótico, e por iso o portan Venus e Afrodita.

Polo Nadal frío cordial.

Luz e cruces

  

Cruz dun hórreo bergantiñán

          Decembro é un mes frío, ventoso e escuro, pero asemade, sempre foi considerado un mes de renacenza e de esperanza. É o mes dos días máis curtos de todo o ano, pero tamén cando empezan a medrar, e por iso, se os exipcios festexaban a Nun, o protector das terras do Nilo, que tomaba a forma dun touro que porta o sol entre os cornos, na nosa cultura europea celebramos o nacemento de Cristo, como os romanos celebraban o nacemento de Mitra, ambos chamados a luz da vida polos seus seguidores, pois ambos nacen en pleno solsticio, cando o día lle gana horas á noite, ambos nacen nunha escura e fría cova, e asemade ambos son adorados polos máis altos astros do ceo e polos máis pobres pastores.

Hórreo de Oroso

            O refraneiro advirte que Polo Nadal cada ovella ó seu curral, pero tamén que Cando o Nadal nada sinal de boa anada. Son advertencias doadas de entender.

Cruz antropomorfa nun hórreo de Rañobre, Arteixo

            Pero por volver a esas reflexións sobre a duración do día e a importancia do sol, tanto no anímico como no metereolóxico, no relixioso como no traballo de cada día, fixámonos na simboloxía que vemos nos hórreos, onde as crenzas populares conviven en igualdade, e atopamos as cruces tantas veces revestidas con elementos precristiáns, tal ese círculo que en tantas ocasións aparece no cruce dos brazos, como representación clara dun sol, tantas veces incluíndo incluso os raios do astro, como nesa cruz dun hórreo bergantiñán, pero outras veces, cando a poética do canteiro busca máis elaboradas formas de expresión, fura o cruce dos brazos, para deixar pasar a raxeira solar, tal neste hórreo de Oroso, onde se representa o postulado evanxélico de que Cristo é a luz da vida, e onde, pola orientación, deixa pasar os raios do atardecer; ou ese outro de Arteixo, onde vemos a lúa a través do oco da cruz. Neste caso unha icona con figura antropomorfa.

            Como queira que sexa, son invocacións á luz que este mes en concreto, vai cobrar protagonismo a partir do mesmo solsticio, para o que os fastos e os festexos xa nos van preparando desde o primeiro día do mes.

Santo André de Teixido

  

          Tíñalle que ter moito cariño o santo á súa sardiñiña para que despois de deixar a súa barca medio afundida fronte ós cantís de Teixido, onde aínda se lle ve a proa emerxendo das augas, puidese chegar a terra e subir toda esa costaneira sen devolvela ó mar. Ou moita era a fame ou moito de agradecer a doazón, se é verdade o que nos di a cantiga:

            O Divino santo André

            Ten a sardiña no cinto

            Que lla deu un mariñeiro

            Que andaba no mar perdido.

            E será ou non será, porque os pescos xa todos sabemos que son moi mentireiros, e se no mar, cando alguén se lle acerca e lle pregunta que tal sempre se queixan de que non pescan nada, en terra sempre barballan de coller peixe para dar e tomar, e á fin, santo André tamén era pesco e algo saberá de botar redes como sabe de facer favores.

            Ó santo acoden as mociñas casadeiras:

            Ó santo André de Teixido

téñeno de venerar

as rapaciñas solteiras,

se logo queren casar.

            Ou:

            Teño que ir ó santo Andrés

que se venera en Teixido,

e levarlle unha limosna

se consigo un Andresiño.

            Tamén van a el os matrimonios infecundos, que tras a pertinente oración, han de

procurar a fecundidade nalgún lugar próximo ó santuario. Para que a saúde volva ó enfermo, procúrase o contacto coa roupa do santo. Os ofrecidos que estiveron cun pé na Outra Vida, ofrecen o cadaleito que non chegaron a usar, e para os que buscan a cura tamén se lles pon o santo, unha imaxe máis pequena que o sancristán pon sobre os ombros e a cabeza do ofrecido mentres recita a oración:

            O santo que che deu a enfermedá

que che dea a sanidá,

polo poder que Deus ten,

e santo Andresiño tamén.

            Déixanse exvotos de cera, fotos dos penitentes, obxectos que identifican ó devoto ou á causa do pedido; e a xente sae dalí unhas veces contenta e outras non tanto, uns agradecidos e outros... Neste mundo hai de todo e tamén os hai  envexosos como aquel que marchou botándollas arrevesadas:

            Adeus, Sandrés, adeus,

            coa túa sardiña de prata

            que pescas ti máis desde terra,

           ca eu coa miña tarrafa.

MUSEO DOS OLEIROS

por Pepe de Rocaforte

As Torres

            No concello de Oleiros, cunha situación xeográfica privilexiada, cóidase de xeito moi acep­table a calidade de vida dos veciños. Abondan os espacios verdes de dominio público, parques, xardíns, prazas, instalacións deportivas, piscinas, ximnasios, etc. E tamén as de tipo cultural.

            Entre estas últimas destacaría o Museo dos Oleiros, na localidade de Santa Cruz de Liáns, “un pequeno museo”, dise na páxina web de Turgalicia, “situado no pazo As Torres. A colección provén dos fondos privados achegados polo matrimonio José María Kaydeda e Teresa Jorge, coleccionistas afeccionados ao traballo de olaría”.

Cerámica de Niñodaguia

            Santa Cruz de Liáns conta con tantos atractivos paisaxísticos e hosteleiros, que pouca xente da que visita o lugar lle dedica unha parte do seu tempo a facer un percorrido por este museo situado nas Torres de Santa Cruz, a pouco máis de trescentos metros da illa onde se encontra o supervisitado Castelo.

            Alí pódense ver olarías de Buño, de Niñodaguia (Ourense), Bonxe e Gundivós (Lugo), Bailén, Lucena, Úbeda, Coimbra e moitas outras localidades de toda a península. Todo eso gracias á doazón feita por José María Kaydeda da súa colección, considerada entre as mellores e máis com­pletas de España.

            Por certo, para quen queira saber algo máis sobre Kaydeda recoméndolle esta interesante dirección en internet, pinchando Aquí.

     E despois achegarse a Santa Cruz para visitar o Museo dos Oleiros.

A fonte, o pan e os papeis de solicitude

Xa temos todo o que hai que ter para acadar a gracia do santo. Xa viñemos, vivos ou mortos co noso corpo ou co prestado envoltorio dun réptil, xa deixamos constancia do noso paso polo camiño de Teixido depositando algunha pedra nalgún dos seus amilladoiros, xa demos esmola ós pobres, escoitamos misa, comulgamos, deixamos o noso exvoto, mercamos o ramo da boa fortuna, proclamamos a nosa fe, pero, como son tantos os pedidos que o devocionado santo recibe cada día, e nunca se sabe se estamos na lista dos favorecidos ou se o noso pedido se vai perder nalgunha gabeta sen chegar ó seu destinatario, e entón, antes de insistir, para ver que posibilidades ten o noso, baixamos ata a fonte do santo, onde despois de beber dalgún dos seus canos (a pesar de que ten a advertencia de que non é potable esta santa auga), preguntámoslle se o pedido que nos trouxo ten vías de solución e vai ser atendido, e para atopar a resposta deixamos caer un anaco de pan do pío da fonte, e se este se afunde é síntoma de que a divindade non ten propósito de cumprilo, pero se non, se flota, o pedido será cumprido. Máis aínda, sexa cal sexa o prognóstico, non estará de máis acercarse ó cantil e alí, fronte ó incerto mar, deixar a solicitude por escrito. Algúns déixana envolta en plásticos ou dentro dunha bolsa, para que, se o santo non ten tempo a ler todas, non se extravíe nin bote a perder o papel por mor da brisa mariña mentres agarda a súa quenda.

            

Os papeis e bolsas de plástico enchen o espazo que fica preto do cantil, penduradas das ramas das árbores e dos mesmos valados das fincas.
   Son moitos, sen embargo, os méritos que ó santo lle atribuén de palabra e con cantares

Herba de namorar

    

        Ese outro elemento que forma parte do ramo de santo André é a herba de namorar ou o caravel mariño, unha planta que nace nestes duros cantís escollidos polo santo André para descansar, practicamente sen terra que a alimente, aí onde a serra da Capelada se mete ó mar sen agardar un chanzo para repouso, onde a semente cae en pedra e como di o evanxeo, en pedra non medra, por onde a pesar de todo o santo soubo subir coa súa sardiña pendurada do cinto, indicando que aquí neste agreste mar, entre estas ondas bravías a vida florece, e florece esa herbiña que serve para simbolizar a forza dos namorados, que con pouco máis ca unha mirada xa os alimenta.

            A herba de namorar

            a herba namoradeira

            a herba de namorar

            lévocha na faltriqueira.

E logo de cumprir con todos os requisitos, imos botar sortes coa fonte, o pan e os papeis de solicitude

O ramo do santo e os sanandreses

  

          O peregrino pode ter o seu caxato para acompañarse durante o camiño, pero o verdadeiro, o que lle serve para camiñar e andar pola vida vai atopalo cando chegue ó santuario, feito con varas de abeleira adornadas con ramiñas de teixo, evocadoras do nome do lugar, a herba de namorar e os sanandreses. Elementos protectores todos eles que son o mellor apoio para enfrontar os reveses que saen ó paso.

            Son estes últimos, os sanandreses, unhas figuriñas feitas de pan amasado sen levedo, como era o pan que os xudeus tomaron a noite antes de abandonar a escravitude e partir cara a Terra Prometida. Mais estes pans do santo André non se comen, son amuletos da boa sorte que manteñen o seu poder protector durante anos, pois é pan que non se bota a perder, ó que lle dan forma con diferentes figuras relacionadas coa haxiografía do santo e co seu santuario, que logo se colorean.

            Un bo ramo de sanandreses debe levar ó menos sete figuras, tales como a cruz en aspa ou cruz de santo André, a sardiña que aínda que a cantiga di que lla deu un pesco foi pescada polo santo que tamén era pesco, a escada de Xacob, símbolo de ascensión ó paraíso, a rosa ou herba de namorar, a barca, en que o santo percorreu o feroz mar para chegar a este abrupto pero santo lugar, a man, que apoia e axuda, unha esquemática icona do apóstolo e a pomba da esperanza e da fartura.

            Con todo pendurado da rama de abeleira, colocado na cabeceira da cama ou nun destacado lugar da casa, toda a familia se sabe protexida polas forzas da divindade.
   E para protexer o amor, principio e fin de todo ben estar, a herba de namorar

Teixido queda lonxe

            Santo André era ciumento segundo intuímos polas lendas, pois cando Xesús lle indicou onde había repousar, el reclamou que, sendo tan fiel como os demais a Pedro deulle a capital do mundo e a Santiago a meta de todos os peregrinos, por iso o daquela promesa do mesmísimo Fillo de Deus, de que a el virá de morto quen non veña de vivo, ou se lle facemos caso ó pareado:

Quen de vivo non veña un vez

ha de vir de morto tres.

            E lonxe ben lonxe é o seu santuario, porque ata o étimo da palabra, talvez teixo por agreste e escuro, remítenos ó Hades, reino de ultratumba a onde sempre hai que ir queiramos ou non, e por iso se non se vai de vivo haberá que ir de morto, reencarnados nalgún réptil, como ían os heroes gregos á Acrópole en forma tamén de bechos, se non foran de vivos, para renderlle homenaxe a Atenea.         

             Queda lonxe santo André de Teixido, por iso ten tanto valor visitalo, tal e como o proclama a cantiga:

            Sete días hai que ando

            e seis noites que non durmo

            por ir cara ó santo André

            que está no cabo do mundo.

            E como ir hai que ir e a ninguén lle gusta reencarnarse en becho que arrastre a barriga, os familiares daquel que fixera promesa de visitalo e non puido, van por el, deixando no coche o sitio do finado para que a súa alma o ocupe, chamando por el cando saen da casa, invitándoo a baixar do coche cando se fai algunha parada ou cando se volve ó vehículo, “Mi padre, veña comigo”. E así xa non se ha de reencarnar a alma no corpo dalgún réptil, pero por aqueles finados que non teñen quen os leve, habemos de poñer coidado de non danar os lagartos que atopamos no camiño, quen sabe se non son a alma dalgún veciño.

            E hai que ir por terra, que tampouco vale facer a peregrinaxe de calquera xeito nin con intencións crematísticas, como di aquela muller a modo de desculpa:

Ó santo André de Teixido

fun coa cesta na cabeza,

fun por mar e vin por terra,

o santiño mo agradeza.

            Tan lonxe queda Teixido dos camiños do mundo que ata a Vía láctea ou Camiño de Santiago chámase aquí o camiño de santo André. 
     Pero para o camiño da vida, que é polo que imos ó santuario, habemos de volver coa protección do ramo do santo e os sanandreses

UM APELIDO. UM NOME.

                                                           Por UM-DO-CHAO.

FEIXÓO/FEIJÓ.

O apelido.

Benito Jerónimo Feijoo

Apelido, como Nóvoa ou Puga, muito ourensao, é de origem vegetal. Feixóo (o tradicional) ou Feijó (no português moderno, daí feijoada) é o fríjol/frijol castelhano, coas suas familiares na mesma língua haba, habichuela alubia, judía,  ou no hispanoamericano (do quechua), poroto e chaucha (a judia verde) ou bem o nosso fava (que dá favada e o apelido Fabal/Faval)… vindo feixoo etimologicamente do vocábulo latino faseolo, derivado a feixom/feijao… que, polo nosso analfabetismo no galaico-português, pronunciamos à espanhola, com dura jota castelhana (v.g. Rajoy)…

À mesma família de apelidos vegetais pertecem Ervelha (arveja, guisante, chícharo), Trigo (coincidente co espanhol), Alho, Milhos… e a razom da conversom destes saborosos fruitos em apelidos haverá que procurá-la em alcunhas medievais, mesmo com conotaçons sexuais (tam caras aos nossos cancioneiros de escarnho e maldizer).

As personagens.

            Por mais que adoitamos dar-lhe preferência aos nom galegos que levam os nossos apelidos, hoje nom podemos deixar fora ao cúmio da intelectualidade nossa do passado, tal o ourensao Padre Feijóo. Com el, pois, comezamos a relaçom.

1 Benito Jerónimo FEIJOO Montenegro (1676-1764), frade bieito e erudito, umha das figuras mais universais do seu tempo, como exponente dum racionalismo ilustrado, particularmente na sua obra Teatro Crítico Universal em numerosos volumes. Nom hai Feixoo no nosso país e fora dele que nom se diga parente do frade de Casdemiro-Pereiro de Aguiar. Convém sinalar para os curiosos que a sua sepultura se acha na igreja ovetense de Santa María de la Corte (habitualmente dizendo-se que está em Sam Vicente). Seria inadequado dar mais dados deste ilustre galego.

Samuel Feijoo

2 Santiago Vázquez FEIJOO (1787-1847). Uruguaiano, constituyente de 1830 (val dizer, um dos pais da primeira constituiçom do país), filho de pai de Campo Redondo-Ribadávia e mai de Sada), tamém foi ministro de Relaciones Exteriores da nacente república. Nunca figurando co seu segundo apelido, leva o seu nome o montevideano núcleo de Santiago Vázquez.

3 Bernardo Canal FEIJOO (1897-1982). Argentino, escritor do grupo portenho Martín Fierro (com Borges, Girondo…), foi presidente da Academia Argentina de Letras.

4 Samuel FEIJOO Rodríguez (1914-1992). Cubano, poeta e pintor autodidacta, fortemente comprometido coa realidade do seu país.

Amilladoiro

            Os camiños dos santuarios énchense de devotos que, ás veces con máis pena ca gloria cobren longas distancias baixo sol e chuvia, con pouco pan e mal descanso. Outras veces, ós inconvenientes do camiño únese o feito de que o devoto vai con toda a esperanza de curar algún mal que o atormenta, e co mal fai o camiño pero ese sacrificio non sempre é suficiente para mover a compaixón das divindades e queda nas bermas e alí mesmo é soterrado.

            A tumba do penitente que non chegou ó seu destino convértese axiña en lugar de reverencia para os posteriores peregrinos que, ó pasar ó seu carón réndenlle homenaxe depositando unha pedra sobre ese improvisado humilladoiro, día tras día e ano tras ano.

            Outras veces baixo ese monte de pedras non había finado, e así no lo conta don Eladio Rodríguez, senón tan só unha proba de que se pasou por alí, ata onde o peregrino trae consigo unha pedra que depositaba nese lugar en concreto, para que así, cando chegue o día do Xuízo final, esas pedras dean testemuña da peregrinaxe. Neste caso o amilladoiro só é un contador de persoas, como o torno dos accesos públicos ó bus ou a unha sala de espectáculos. Un costume que xa tiñan os gregos clásicos para honrar ó deus protector dos camiños e do comercio, a Hermes, que logo adoptaron os romanos para o seu Mercurio, tamén deus dos camiños e protector do comercio. E os amilladoiros seguiron logo co cristianismo e fóronse formando nos camiños que levaban ós principais santuarios, tal así que un deles deulle nome a un lugar da entrada de Compostela vindo de Padrón, e os de Teixido aparecen en todas as guías turísticas como exemplo de antergo costume. Pero tamén os había laicos, segundo nos conta don Eladio, que era o que formaban os segadores cando ían a Castela, como mostra da tristeza con que abandonaban as terras galegas.

            E xa que estamos indo cara santo André lembramos a cantiga:

                        Indo para santo André

                        seica me viu un agoiro:

                        non puiden deixar a pedra

                        no primeiro amilladoiro. 
E imos segindo o camiño porque Teixido queda lonxe.

A roda de santa Catarina de Alexandría

            A esta santa Catarina invócaa quen padece dor de cabeza, porque foi decapitada, pero tamén porque segundo a haxiografía tiña a seseira ben posta. Tamén a invocan todos aqueles que usan algunha roda no seu oficio, tales os carreteiros, e tamén os lactantes porque cando foi decapitada, do seu pescozo manou leite en vez de sangue; pois mentres o sangue simboliza da dor o leite simboliza a pureza e a esperanza.

            Esta é a santa filósofa que, discutindo cos xuíces que a condenaron por profesar a fe de Cristo, a todos rebateu con sólidos argumentos, e por iso os pais da Igrexa a tomaron como patroa dos filósofos, notarios e oradores.

            Como non portaba polas ordes que os xuíces lle daban nin se amosaba submisa con eles, nin lles facía caso con respecto a que deus había de render culto, indo incluso contra as mesmas leis do imperio, foi torturada poñéndoa no medio dunhas rodas armadas de coitelas, co fin de que estas, ó rodar, fosen magoándolle o corpo, pero no mesmo intre en que as puxeron a funcionar, un anxo baixou do ceo, e escangallounas antes de que tocasen a súa pel, por iso finalmente optaron por decapitala, e tamén por iso, na súa simboloxía, ademais da roda ten unha espada.

            Pero o caso é que esta santa quedou na memoria popular como a santa da sabedoría, e así, cando nace un neno que ten no ceo do padal unhas medias circunferencias, que os médicos soen dicir que son debidas a que aínda non están ben soldados os osos do ceo do padal, chámaselle a esas marcas a roda de santa Catarina, e é un indicativo de que ese neno vai destacar en sabedoría; e aínda a máis, ese mérito é algo que se transmite por vía de primoxenitura masculina cada sete xeracións. E así é dito común cando un neno amosa certa agudeza dicir que lle hai que mirar o ceo do padal.

            De todas maneiras, o neno que con tal virtude nace, xa antes estando no ventre da nai, se manifesta, falando e aconsellándoa desde a barriga, e a nai que tal cousa sabe, ha de manter o secreto ata que o neno naza, senón malograse o embarazo.

            Así pois, os que teñades meniños, mirádelle o ceo do padal.   

O DISCÍPULO DO MAR

                                   Por Pura Tejelo

fotografía de Carlos de Luis

Tes os ollos verdes da mesma cor do encerado
no que tantas xornadas
se perdían as túas pupilas
           entre números, versos e recreos...
(cunchas,cascarolos e velas de navegar...)
Soñador de triángulos imposibles:
a túa mirada, a pizarra e o verde de Soneira.
Tan distante da quimera azul da túa cabeza,
                      tan lonxe das redes de pescar.

Encheran as túas pálpebras de auga
coas vellas historias dos mariñeiros
que traen escamas en dornas prateadas, sereas avistadas
                                                                          na distancia,
aventuras con fondo de coral.

Roxe, meu neno o mar
                      baladas inocentes,
colcha marítima de falso encaixe,
e ti,
coa paixón de namorado

bucearás nas revoltas dunha rota

fotografía de Carlos de Luis

                              damas de seda e armiño
paseando unha borda imaxinaria.
Sinais, luces misteriosas
                   música, mariños de azul,
                                      papagaios, flotadores
que baterán no teu bote , en naufraxio,
até entolecer.


Quen te fixo enrolar
nun vello barco como este
tan vello como o mar,
repleto de especies e almas?
Este Océano
                 principio e fin do mundo.
Aborda ese buque
fantasma inmenso
                          de nome estraño
que agora es ti mesmo,
e sentirás pánico e faraste forte.
               Primeira tatuaxe da vida.
A vella factoría
                       vomitou unha balea
e soubeches que algo máis que cascarolos
                 vivían nas entrañas do monstro.
Evitarás moitos golpes de mar
e beberás o salitre que respiran as algas e os peixes.

A tempo estás de non calzar
as esporas de escuma
                        ou de catar o lombo dos delfíns,
mais, feliz ti!.  Terás
fluorescencias de estrelas
                         na túa almofada de vaivén.

Cando sopre o vento impetuoso

salferido de auga, ceo e horizonte,
sen máis protección que a túa pel
e o son triste no abandono da noite máis pecha,
os teus ollos verdes de mariñeiro novo
lembrarán, quizás,
                  longas tardes de temporal
navegando  polos campos de Soneira
                                 no pupitre abrigado e cálido
a lectura monótona

de calquera inverno
sentado entre Carlos, Ismael e Beatriz.

Tecerás galanos  de amor
rimando  liras con redes
e olerás a terra desde o recordo.

Que ese piélago feroz
que observa como un hóspede
                o teu perfil de cervo,
sexa o teu amigo
                       e te protexa

do seu corazón incesante.

SUBMISAS

Por Pepe de Rocaforte

   

         Vólvome preguntar se estas colaboracións tocarán temas pouco acordes co contido xeral do blog, pero non me podo subtraer ás novas que a actualidade nos ofrece a diario.

            Estes días pasados, por exemplo, informábanos a prensa do inxusto acoso de feministas e progres a mon­señor Javier Martínez Fernández, arcebispo de Granada. E todo porque unha editora baixo o seu control, “Editorial del Arzobispado de Granada”, acaba de publicar un texto da escritora católica italiana Costanza Miriano, cun título que non ofrece dúbidas sobre a orientación do seu contido: “Cásate y sé sumisa”.

            Costanza Miriano alecciónanos no seu libro sobre o papel da muller nas relacións de parella. A muller debe aprender, dinos, a obediencia leal e xenerosa, a submisión, para poder ser feliz “incluso co seu marido”. ¿Resulta estraño? Pois é simple aplicación da doutrina bíblica, das normas de conducta dictadas directamente por Deus ós homes para o seu bo goberno.

            Vexamos se non o “Eclesiástico”, que por feliz coincidencia me cadrou ler nestes días: Á muller que non dá gusto ó seu marido escórdalle os brazos e amolécelle os xeonllos (25, 32). Se ela non camiña baixo a túa dirección, ofenderate diante dos teus inimigos (25, 35). Ela (se non a controlas como é debido), coma un camiñante con sede, aplicará a boca a toda fonte, e beberá a auga máis próxima, sexa cal for, e sentará en calquera esquina e abri­rá a súa alxaba a calquera flecha (26, 15). Metáforas preciosas, por certo. Etc., etc.

            Ademais ¿non nos di tamén a Biblia que no principio do mundo creou Deus ó home e como este se aburría fabricoulle unha muller para o seu solaz e distracción? Pois logo ¿de que nos escandalizamos? A publicación deste libro é consecuente coa doutrina bíblica. Non acusemos logo a monseñor Martínez, nin á súa editorial.

            Por certo ¿quen diría eso de eppur si muove?

A música e santa Icía

            Coma cada vintedous de novembro os músicos están de festa, celebrando á súa patroa, aquela que morreu cantando, aínda que outros a poñen tocando a arpa, o harmonio, a frauta e non sei cantos outros instrumentos para remarcar a súa condición de música.

            E se hai uns días lembrábamos como a música por medio de Orfeo establece unha relación entre o ben e o mal, e incluso entre a vida e a morte, e dado que un pagán como aquel non podía estar no almanaque, o cristianismo foi buscando entre os seus mártires a quen mellor se adaptaba para o posto e escolleu a esta mártir que, obrigada a casar, a pesar de facer votos de virxindade, no mesmo día da voda subiu ó estrado dos músicos e cantou para todos os invitados as marabillas da castidade. E claro, unha cousa tan privada do matrimonio como é a relación sexual, que sexa exposta en público pola mesma noiva, no mesmo intre de casar, avergoña a calquera e provoca todas as furias imaxinables. E provocounas a pesar de que o mozo lle perdoou, porque ós sogros non lles chistaba nada aquela tolería de deixalos sen netos. E pola furia dos sogros levárona ó xulgado e daí ó cárcere por rebelde e por negarse a darlle fillos ó imperio, logo vén a tortura e finalmente a pena capital, e no intre en que morría, todos os presentes sentiron un coro de anxos que baixaba do ceo, envolto en fermosas melodías para recoller a alma da finada.

Orfeo

            Tan guapo e bo rapaz era Orfeo, que o mesmo Apolo fixo para el unha cítara co caparacho dunha tartaruga, e con el, cal repoludo gaiteiro encantaba ás mozas que o escoitaban. Pero non só a elas, senón tamén ás mesmas feras do monte e ata ós inclementes meteoros. A súa música amansaba ás bestas, arredaba as tormentas e traía a paz a todos os lugares onde improvisase algunha melodía, por iso Xasón, cando buscaba ós mellores tripulantes para ir na procura do vélaro de ouro, escolleuno tamén a el, quen grazas á súa música, ó pasar por diante das sereas que cos seus cantos atraen ós mariñeiros á perdición, el executou o seu arte tan primorosamente, que ata as mesmas sereas calaron para escoitalo.

            Foi así, con este arte marabilloso que conquistou o corazón de Euridice, e ela tan namorada del estaba que ó seu lado nin miraba onde pisaba, e por iso pisou mal e foi mordida por unha serpe e morreu.

            O desconsolado amante choraba todo o día tal perda, lamentaba a súa mala sorte, rogáballe ó ceo e á terra que o levasen coa súa amada porque o seu xa non era vida, e os deuses do Olimpo escoitaron o seu lamento e permitíronlle entrar no reino de Hades para encontrar a Eurídice; e diante dela volveulle a alegría e volveu a tocar a súa cítara, e tanto lle gustou ós deuses das profundidades que lle permitiron volver ó mundo dos vivos coa súa esposa. Pero cunha condición: Non poderá volver a vista para vela mentres non sexa bañada pola luz do sol.

            Colleron o camiño da saída e Orfeo, ardendo en desexos de bicar a Eurídice, mantivo á vista á fronte aínda que ela laiase pola presencia dalgún maligno ser que lles saía ó paso, só por importunar e provocar maldades. Orfeo coa cítara na man camiñaba diante e fixo durmir ó mesmísimo can Cerbeiro e alcanzou a boca da funesta cova e sentiu o sol sobre a súa faciana, e sentiuse feliz polo grande favor que os deuses lle facían, e ansioso de bicar á súa amante volveuse. Maldita sexa. Volveuse pero ela aínda non saíra á luz do día, e entón, cal nube de fume no nordés, desapareceu para sempre.

            A súa cítara xa só tivo tons fúnebres para o resto dos seus días.

Os marañois do Piornedo

            Non sei por que me tivo que tocar andar estes días de frío pola montaña, onde sempre se agradece unha cunca de caldo cando chamas a unha porta. E se ben certo é iso de “tal terra andar tal pan manxar”, tamén hei dicir que nunca lle puxen mala cara a unha boa tallada, outra cousa é andar pola neve que me sorprendeu. Pero tamén aquí, nestas terras de Cervantes, para iso hai recursos para facilitar a andaina, e amósanme os marañois que tanto me lembran a aquel exemplo que nos poñía o profesor de física cando nos falaba da presión en relación coa superficie e a forza, e acababa razonando por que as mulleres non poden usar zapatos de tacón na praia. Nin na praia nin na neve. En todos os documentais sobre os pobos nórdicos aparecen esas raquetas, que atadas ós zapatos serven para aumentar a superficie de contacto sobre a neve e facilitar así a andaina sen se cravar como se andásemos con zapatos de tacón na praia.

            Os marañois veñen sendo as raquetas para a neve que se usan nas nosas montañas. A eles átase o zapato, os zoques ou as galochas, e así o pé está quente e o paso é máis doado.